एवं, द्विजश्रेष्ठ, सर्वेषु तेषु लक्षणेषु, अहं ते संक्षेपेण शास्त्रं लक्षणानां व्याख्यातवान्। अधुना, तत्त्वज्ञ, उत्तमं वृत्तिशास्त्रं विस्तरं कथयामि। वृत्तिः अक्षराणां वर्णानां च भेदेन द्विविधा भवति। वृत्तौ कारणं वृत्तिविद्भिः निर्दिष्टम्। मध्ये लघुयुक्तं गणं 'रगण' इति कथयन्ति; गणान्तयुक्तं तु 'सगण' इति ज्ञायते। त्रयः लघवः गणः 'नगण' इति प्रसिद्धः; त्रयः वर्णाः, मुनिश्रेष्ठ, वर्णगणाः सन्ति। संयोगः, विसर्गः, अनुस्वारः च लघुशब्दानन्तरं लघुत्वं प्राप्नुवन्ति। पदचतुर्थांशः तु चतुर्थभागः; तस्य विभागः 'यति' इति कथ्यते। चत्वारः पदाः समलक्षणाः सन्ति चेत् 'सम' इति कथ्यते; भिन्नलक्षणाः सन्ति चेत् 'विषम' इति निश्चितम्। पदचतुर्थांशः षड्विंशत्यन्तं अक्षराणि गण्यन्ते। त्रिपादः षष्ठपादः च, तेषां नामानि श्रूयन्ताम्। गायत्री, उष्णिक्, अनुष्टुभ्, बृहती, पङ्क्तिः च; शक्करी, साती, पूर्वा, अष्टिः, अष्टीयः स्मृताः। विविधता, संयोजनम्, अधिकता, उत्कर्षः च। पदे लघुं गुरूणां सर्वेषां पूर्वं स्थापयेत्, लघुं गुरूणां अधः स्थापयेत्। एवं लघुशेषेण व्यवस्था वर्ण्यते। द्विगुणितानि स्थिराणि गण्यानि स्थापयित्वा, तानि गुणयेत्। पुनः, आवृत्तानि अक्षराणि, ऊर्ध्वं अधः क्रमशः स्थापयेत्। अन्तिमात् पूर्वं पुनः प्रतिनिवर्तेत्, एकैकं शीर्षे स्थापयित्वा। लघुचिह्नानाम् योगे मिश्रिते गणनं जायते। गणना द्विगुणा एकेन संवृद्धा, पण्डितैः पथः कथ्यते। विभागानां नामानि व्यवस्थायाम् अधुना निर्दिष्टानि। तव पद्मसमतुल्यवदनात् श्रुतानि शिक्षायाः सारांशरूपेण विस्तरेण च। एकदा मेरुशिखरे कर्णिकारवने, पार्वती, गिरिराजकन्या, तत्र निवसति स्म। योगेन आत्मनि लीना, योगनिष्ठा, अग्निना, भूम्या, वायुनि, व्योम्नि च परिवृता। तत्र, दृढनिश्चयेन, यद् चञ्चलचित्तैः दुर्लभं, तत् सा साधयामास। केवलं वायुनि जीवित्वा, शतवर्षाणि, भगवन्, इति कथ्यते। तत्र सर्वे ब्रह्मर्षयः, देवर्षयः च संजग्मुः। आदित्याः, रुद्राः, सूर्यचन्द्रमसौ च तत्र सन्निधायाम्। तत्र रुद्रः, महादेवः, सुवर्णकमलं निर्मितवान्। तस्मिन् दिव्ये रम्ये वने, देवैः, ऋषिभिः, मुनिभिः समाकीर्णे। तस्य वर्णः न कदापि क्षीयते, न च म्लानं भवति। तस्य जटाः दीप्तिमन्तः, ज्वलदग्निशिखासदृशाः। एवं तस्य तपसा, भक्त्या, नारद, त्र्यंबकः भगवान् सस्मितं भाषितवान्। "यथा आकाशः शुद्धः, तथा तव पुत्रः अपि शुद्धः भविष्यति।" इति कथा।