ततः ते वर्षं जनयन्ति, यदा तु तेषां गमनं विपरीतक्रमे न भवति, तदा वर्षा न स्यात्। सूर्यः यदा आर्द्रानक्षत्रे प्रविशति, तेषां उदयकाले वर्षा भविष्यति। यदि अल्पवर्षा भवति, तदा धान्यानां मूल्यं अतिप्रभूतं स्यात्; यदि वर्षा न भवति, तदा धान्यसमृद्धिः जायते। ज्ञातव्यं यत् यदा चन्द्रः वा शुक्रः केन्द्रस्थः भवति, तदा विघ्नः नश्यति। आर्द्रात् मृगशीर्षपर्यन्तं प्रत्यक्षं दिवसदिवसं वर्षा दृश्यते। यदा मङ्गलः सिंहस्थः विभक्तः भवति, तदा वर्षा स्यात्; तथा च अविभक्तः कर्कटस्थः अपि वर्षा भविष्यति। अहिर्बुध्न्यः पूर्वफले, रेवती उत्तरफले निर्दिष्टा। यदा बृहस्पतिः सप्तमे, शुक्रः च वक्रगमनः, तदा चन्द्रात् सप्तमपर्यन्तं तदन्ये ग्रहाः परिवेष्टिताः भवन्ति। यदा मघानक्षत्रं पश्चिमदिशं न नमति, आकाशे उपरि स्थितं भवति, यदा बिल्ली लोहेन नखैः भूमिं खनन्ति, यदा पिपीलिकानां पङ्क्तयः भग्नाः भवन्ति, दीपिकाः च बहवः दृश्यन्ते, यदा सूर्यस्य वा चन्द्रस्य उदयकाले वा अस्तकाले वर्णविकृतिर्भवति, तदा पूर्वाभिमुखकूर्मस्य नवाङ्गेषु एषा पृथ्वी स्थितः। तस्य नाभिदेशः षडन्तरिक्षप्रदेशाः कम्पमानाः, तस्य बाहुदेशः स्त्री, कलिङ्ग, किरातदेशाः, तस्य पादप्रदेशः गौड, कैङ्कण, शाल्व, आन्ध्र, पौड्रदेशाः, पुनः पादप्रदेशः पुलिन्द, चीन, यवन, गुर्जरदेशाः, हस्तप्रदेशः खस, अङ्ग, वङ्ग, बाह्लीक, काम्बोजदेशाः। नवाङ्गेषु नाभ्याद्येषु दुष्टं पापं दुष्टतां जनयति, शुभं शुभतां जनयति। कदाचित् जनाः रुदन्ति, गायन्ति, स्वेदन्ति, हसन्ति; अधोमुखाः स्थित्वा स्थानान्तरं गच्छन्ति। गन्धर्वनगरदर्शनं, दिवा तारादर्शनं, गन्धर्वधूमेन शरीरे आवरणं, दिवा वा रात्रौ भूमेः कम्पनम्, इन्द्रधनुषः वा रात्रौ मेंढकः, शिखरे श्वेतकाकः, द्विशिरसः त्रिशिरसः जीवाः जाताः, गर्भेषु अपि, ग्रामेषु शृगालानां वासः, धूमकेतूनां दर्शनं, वृक्षाः अकाले पुष्पफलप्राप्तिः—एवं बहूनि महाप्रकृतानि स्थाननाशाय जातानि। मध्यदेशात् भयम्, कीर्तिनाशः, हानिः, यशः, सुखं, दुःखं च जायते। एवं, द्विजश्रेष्ठ, एतेषु सर्वेषु महाप्रकृतिषु, विप्र, संक्षेपेण शाकुन्तविद्यां तव उक्तवान्। अधुना, अहं छन्दोविद्यायाः परमं विज्ञानं वर्णयामि। अक्षरभेदात् वर्णभेदात् छन्दः पुनः द्विविधं भवति। छन्दसां विद्वांसः छन्दसां कारणं वर्णयन्ति। मध्ये लघु समूहः रगणः इति कथ्यते; समूहसमाप्तः सगणः इति। त्रयः लघवः समूहः नगणः इति, त्रयः एकैकः अक्षरः अक्षरसङ्घः इति। संयोगः, विसर्गः, अनुस्वारः तेषां अनन्तरं लघु इति गण्यते। पादः चतुर्थभागः; तस्य विभागः विरामः इति। यदा चत्वारः पादाः समलक्षणाः भवन्ति, तदा 'समः' इति कथ्यते।