प्राचीनकाले, जातस्य शिशोः संस्कारः कर्तव्यः, तस्य पूर्वं पितृपूजनं विधिना सम्पाद्यते स्म। ततः शुभलक्षणयुक्तं, विचारपूर्वकं नामकरणं क्रियताम्, यत् शुभाय भवेत्। एषः संस्कारः तदा एव कर्तव्यः, यदा चन्द्रमा न क्षीणः, बृहस्पतेः नक्षत्रे, उत्तरायणसमये च सूर्यस्य गच्छतः। यदा चन्द्रतारकबलसमन्वितः दिवसः, तदा पित्रा सह शिशोः बलं अपि विचार्यते। पुत्रस्य षष्ठे वा अष्टमे वा मासे, पुत्र्याः पञ्चमे मासे, तस्य संस्कारः कर्तव्यः। यः दिवसः न रिक्तः, न तिथ्यन्ते, न नन्दा, न द्वादशी, नाष्टमी, तस्मिन्नेव कर्तव्यम्। चलस्थिरमृदुवर्धमाननक्षत्रेषु, शुभमृतुकाले च, प्रथमे पक्षे, शुभग्रहयोगे, शुभदृश्टौ च, संस्कारः विधेयः। यदा चन्द्रमा व्ययशत्रुमरणगृहेषु तिष्ठति, तदा शिशोः अन्नप्राशनं शुभफलदायकम्। जातस्य शिशोः केशवपनं स्वस्य गृह्यसूत्रविधिना कर्तव्यम्। न तु पर्वणि, न रिक्ततिथौ, किन्तु शुक्रवासरे, यज्ञे, सोमदिने वा, त्रिरात्रेण विष्णोः नियमानुसारः शिरोवपनं विधेयम्। जन्मनक्षत्रं केशवपनस्य शुभम्, अन्येषां संस्काराणां तु अशुभम्। जन्मात् अष्टमे दिवसे, यदा चन्द्रमा षष्ठ्यष्टम्यन्त्यनक्षत्रेषु न स्थितः, तदा एव केशवपनं कर्तव्यम्। न सन्ध्यायाम्, न रात्रौ, न भोजनानन्तरम्, न यात्रासमये केशवपनं कर्तव्यम्। राजपुत्राणां पञ्चमे पञ्चमे दिने केशवपनसंस्कारः। राजाज्ञया, विद्वद्ब्राह्मणेन, प्राज्ञेन, यज्ञे, मृतौ, बन्धनमुक्तौ वा, शुभकर्मारम्भे च, शुभाय केशदानं पूर्वं कर्तव्यम्। तृतीये दिवसे, बीजयुक्ते नक्षत्रे, शुभवासरे, शुभघटिकायाम्, पुण्यवतीभिः स्त्रीभिः अन्यैश्च शुभवाक्यानि वक्तव्यानि, पुण्यं च साध्यते। तत्र मृदं गृहित्वा तीक्ष्णोपकरणं स्वीकृत्य पुनः प्रत्यागन्तव्यम्। जलं बहुभिः बीजैः संयुतं, पुष्पैः सुशोभितं च, उपयुज्यते। राज्ञः शिखाबन्धनं एकादश्यां, अन्येषां द्वादश्यां कर्तव्यम्। यदा यज्ञोपवीतधारणं समृद्धिश्च स्यात्, तदा एवोपनयनसंस्कारः क्रियताम्। निर्दिष्टे वर्षे एव उपनयनं कर्तव्यम्, अन्यथा न। चन्द्रः, शुक्रः, मङ्गलः, बुधः च—एते वेदानां अधिपतयः। तेषां मध्ये, तपःप्रभृतिषु पञ्चसु मासेषु मुख्यसामान्यकालः। यः विधिपारगः, वेदवेदाङ्गविद्, सः चैत्रमासे उपनयनं कुर्यात्। यः दीक्षितः, बलसम्पन्नः, धनवान्, संस्कारविदां श्रेष्ठः, सः ज्येष्ठे मासे कुर्यात्। त्रयोदशी, दशमी, सप्तमी—एते व्रतबन्धनाय तिथयः। अन्यास्तिथयः, द्वितीयातृतीयाषष्ठीभ्यः विना, अत्यन्तम् निन्दिताः। उपनयने विष्णोः अंशाः, त्रयः, मित्रः, पद्मयोनिश्च चिन्त्याः। अष्टादशी संग्रहाय, त्रयोविंशी विनाशाय। आचार्याणां मृदुप्रवक्तॄणां च दिवसाः, शुक्लकृष्णपक्षयोः शुभाः। दिनं त्रिधा विभज्य, आरम्भे दैवसंस्काराः क्रियन्ते। स्वनिचे, स्वांशे, शत्रुःअंशे, शत्रुगृहे, स्वांशे, यतिप्रदेशे, स्वोच्चे, स्वांशे, स्वराशौ, राशिसमूहे च स्थिते, सः अतिशयेन धनवान् भवति, वेदवेदाङ्गविद् च। यतिः शुद्धान्ते, वेदशास्त्रविशारदः भवति। एवं धर्मशास्त्रविहिताः शिशोः संस्काराः, कालमाहात्म्यं, नक्षत्रशुभाशुभं, विधिपूर्वकं, श्रद्धया च सम्पाद्यन्ते स्म।