एकदा महर्षयः कालविभागस्य रहस्यम् अध्यायन्ति स्म। ते प्राहुः—दिनस्य च रात्रेः च पञ्चदशांशः विशेषेण गणनीयः। तत्र आर्यमा, राक्षसः, ब्राह्मः, पितृयः, आग्नेयः, अभिजित् इत्येतेषां मुहूर्तानां नामानि प्रसिद्धानि। एते मुहूर्ताः शुभकर्मसु वर्जनीयाः, यतः तेषु कृत्यं न सिध्यति। किन्तु यदा मुहूर्तः देवतायाः अधिष्ठितः भवति, तदा यात्रादिकं कर्म सदा कर्तुं शक्यते। अष्टमे दशमे च शूलः, अष्टादशे शनिः परिगण्यते। नवमे पञ्चमे च वज्रपातः कथ्यते। एकविंशतितः नक्षत्रात् आरभ्य, प्रत्येकं क्रमशः ज्ञेयम्। सौरं पितृयं च सर्वाणि पितृनक्षत्राणि, तवष्टृमित्रपृथिव्यः नक्षत्राणि च, धिष्ण्ये एव भवन्ति। अत्र यदा योगः अशुभः भवति, तदा पतनं सम्पद्यते। त्रयोदश योगाः तिथ्याः वारस्य च संयोगेन गणिताः। यदि सप्तमी तिथि रविवासरे, अथवा प्रतिपदा सोमवारे पतति, तदा आनन्दः, कालदण्डः, धूम्रधातृः, सुधाकरः, मित्रः, मानसः, पद्मः, लुम्बकः, उत्पातः, मृत्यु, राक्षसः, वरः, स्थैर्यम्, वर्धमानः इति क्रमशः भवन्ति। रविवासरे दश्रः, भार्दिदुः, भाद्विधः; वैश्वदेवात् भगुसुतः, वारुणात् भास्करात्मजः। सोमवारे मित्रभः, आचार्यः, तिष्यः, पौष्णः, भृगुपुत्रः। आदित्ये च भौमे नन्दा; शुक्रे शशाङ्के च भद्रा। शुक्रवासरे नन्दा तिथि, सोमवारे भद्रा, मङ्गलवासरे जया तिथि। एकादश्यां सोमवारे, द्वादश्यां रविवारे। नवमी पञ्चमी च मङ्गलवासरे दग्धयोगः कथ्यते। बुधवासरे श्रविष्ठा, आर्यमभः; गुरौ ज्येष्ठा, भृगुदिनम्। विशाखादारभ्य चत्वारः गणाः, आदित्ये रविवासरे च क्रमशः। दिनतिथिसंयोगात् योगः अशुभः, दिननक्षत्रसंयोगश्च तथैव। तीक्ष्णः, अष्टाक्षिः, महोदरः, मन्दः, मन्दाकिनी च—एते क्रमशः शूद्रः, चौरः, वैश्यः, पृथिव्यः, देवः, राजा, गौः इत्यादयः। पूर्वाह्णे राज्ञः पीडां करोति, मध्याह्ने ब्राह्मणान्, अपराह्णे सामान्यजनान्। रात्रौ रात्रिचरान्, नटनट्यादीन्, रात्र्यन्ते च प्रवृत्तान् पीडयति। यदि सूर्यः दिवसेषु मेषराशिं प्रविशति, तदा अमंगलं कलहं च जनयति। अश्वाः, श्वानः, उष्ट्राः, वृषभाः, पदातयः, शस्त्राणि, आयुधानि, वाहनानि; गदाः, मुसलाः, खड्गाः, दण्डाः, शराः, धनुषः, तोमराः; अन्नं, पायसं, भिक्षा, युषः, दुग्धं, दधि; गावः, वणिजः, सर्वे जनाः, बालकाः, पशुपालाश्च—एतेषां मध्ये यदि चतुर्पाद् पशुः, तिलः, अथवा सर्पः शयानः दृश्यते, तदा परिवर्तनम् आवहति। शस्त्राणि, वाहनानि, अन्नं, जात्यनुकूलं यत्किञ्चित्—एतानि सर्वाणि तत्र प्रवर्तन्ते। अन्धः, मन्दस्वभावः, मध्यमः, सुनेत्रः—एवं लक्षणानि दृश्यन्ते। यदि सूर्यः स्थिरराशिं प्रविशति, तदा विष्णुपद इति ख्यातम्। सूर्यस्य विषुवत्प्रवेशः तुलामेषयोः ज्ञेयः। विषुवति षोडश शुभनाड्यः कथ्यन्ते। शुभत्वं पूर्वदिशि, पश्चिमे, दक्षिणे, उत्तरदिशि वा, तदा पूर्वदिनं वा परदिवसं वा शुभफलप्रदं भवति। एवं ऋषयः कालविभागस्य रहस्यम् अध्यायित्वा, शुभाशुभयोः निर्णयं कृत्वा, धर्ममार्गे स्थिताः सन्तः सर्वजनान् उपदिशन्ति स्म।