शृणुत, धर्मज्ञाः, उत्तरायणस्य प्रारम्भे च मध्ये च शुभकृत्यानि कर्तव्यानि इति प्राचीनैः निर्दिष्टम्। मधु इत्यादिभिः द्वौ द्वौ मासौ क्रमेण सन्ति, तथा शिशिरादिभ्यः ऋतवः अपि द्वौ द्वौ मासौ यथाक्रमम् प्रवर्तन्ते। कर्कटकादारभ्य दक्षिणायनगते वर्षा, शरद्, हेमन्त ऋतवः भवन्ति। मासः खलु नक्षत्रनाम्ना कथ्यते, तस्य त्रिंशत् तिथयः भवन्ति। तत्र नाभस्य, ईष, ऊर्ज, सह, सहस्य इति मासानां नामानि निर्दिष्टानि। यस्मिन्मासे पूर्णिमा विशिष्टया नक्षत्रेण संयुज्यते, तस्य पक्षस्य देवपक्षपितृपक्षयोः नामानि स्याताम्—शुक्लपक्षः देवपक्षः, कृष्णपक्षः पितृपक्षः इति। तिथीनां स्वामिनः क्रमशः ब्रह्मा, अग्निः, विरिञ्चिः, विष्णुः, शैलजा, महेन्द्रः, वासवः, नागः, दुर्गा, दण्डधारः इति विख्याताः। चन्द्र, विश्वे देवाः, आर्षा इत्येताः तिथयः पितॄणां स्मृताः। एते तिथिपति: त्रिवृत्त्या क्रमशः शुक्लपक्षे मुख्योपहारदातारः ज्ञेयाः। अष्टमी, द्वादशी, षष्ठी, चतुर्थी, चतुर्दशी इत्येताः तिथयः विशेषतः निर्दिष्टाः। नाडिकाः अपि यथासङ्ख्यं तत्त्वैः गण्यन्ते, यथा सागरः, मनुः, रन्ध्रः, अङ्कः इत्यादि। अमावास्या च नवमी, विषमसंख्याविशिष्टां तिथिं विना, निर्दिष्टाः। षष्ठ्यष्टम्योर् तेलस्य प्रयोगः विधीयते; अष्टम्यां तु मासे निर्दिष्टतिथौ केशच्छेदनं कर्तव्यम्। षष्टितमे दिने, पक्षादौ, द्वादश्यां, नक्षत्रसंयोगदिने च विशेषकृत्यं विधानम्। व्यतीपातकाले, संक्रान्तौ, एकादश्यां, योगदिनेषु च विशेषस्नानादिकं कर्तव्यम्। दशम्यां तिथौ आमलकीफलैः स्नानं कुर्वतः द्वितीयायाम् अवश्यं धनपुत्रनाशः स्यात्, अत्र संशयो नास्ति। या पूर्णिमा दिवसा भवति, सा अनुमतिः इति कथ्यते। सिनीवाली, एन्दुमती, कूहू, नेन्दुमती इत्येते अपि तिथिनामानि निर्दिष्टानि। शुक्लपक्षस्य तृतीया माधवमासे पुण्या ज्ञेया। कल्पारम्भः तु कृष्णपक्षस्य त्रयोदश्यां नाभस्याम् इति स्मृतम्। चैत्रे च भाद्रपदे च शुक्लपक्षस्य तृतीया विशेषा कथ्यते। माग्हमासे शुक्लसप्तमी, नाभसि कृष्णाष्टमी अपि निर्दिष्टाः। आषाढ, कार्तिक, ज्येष्ठ, चैत्रमासेषु पूर्णिमा भवति। भाद्रपदे कृष्णपक्षस्य त्रयोदश्यां चन्द्रः मघायां, सूर्यः कर्कटे स्थितः इति विशेषः। यदि कदाचित् त्रयस्तिथयः एकस्मिन्नेव दिने स्युस्तर्हि तिथिक्षयः इति कथ्यते। या तिथि सायं पर्यन्तं वर्तते, सा एव तदहः तिथिः। तिथयः पञ्चदशधा विभाग्याः, प्रतिपदादारभ्य क्रमशः। सूर्यः स्थिरः, चन्द्रः चलति, भौमः क्रूरः, बुधः वक्रः विघ्नकरश्च। यदि रविवासरे अपवित्रः भवति, तर्हि दुःखं प्राप्नोति। बृहस्पतिः यदि न तादृशः स्यात्, शुक्लपक्षे न तिथिक्षयः; यदि दुर्बलः, सर्वसिद्धिः लभ्यते। अन्ये तु अर्धनाडिकाभिः गमनेन स्वदेशे वा परदेशे वा विनिर्दिश्यन्ते। दुर्बलेन कर्म न सिध्यति, यत्नेनापि। अन्ये तु कठिना भवन्तः कर्मणां फलदायिनः, इच्छितं फलम् ददाति। यः दूर्वारङ्गः स चान्द्रः, पीतः शुक्लः वा भर्गवः। ये पर्वत, बाण, अधोलोकभूतधारकः इत्यादयः कथ्यन्ते। त्रयः, एकः, अश्वः, नेत्रम्, वंशः, रामः, अश्वः, रसः, ऋतुः इत्यादयः अपि निर्दिष्टाः। एषां मापनं अर्धप्रहरमितं, सूर्यादयात् गणनीयम् इति। एवं धर्मशास्त्रे मासानां, तिथीनां, नक्षत्राणां, ग्रहाणां च विधानं क्रमशः प्रतिपादितम्।