यो दशाङ्गुलपरिमाणं स्थितवान् सन्, स नित्यः प्रभुर्भगवान् मया पूज्यते। स एव सर्वगुह्यतमः देवः, तस्मै पुनः पुनर् नमः। तं परं पुरुषं नमामि, यः स्वधाम प्रददाति। ये च महर्षयः, नारदेन, सनन्दनादिभिः सहिताः, तस्य धाम प्राप्नुवन्। यः सर्वपापैः विशुद्धात्मा भवति, स विष्णोः पदं गच्छति। अथाहं सनाथं सनकम् उवाच, "भगवन्, सर्वज्ञः त्वं, तस्मात् एतद् मे कथय।" येन हि सर्वं चराचरं विश्वं व्याप्य स्थितम्। स गुणभेदान् आस्थाय, रूपत्रयं प्रकाशयामास। तत्र मध्ये, मुनिश्रेष्ठ, रुद्रस्य स्थानं अस्ति, यः संसारान्तं करोतु। केचित् विष्णुमेव सत्यम् इति सदा वदन्ति, अन्ये ब्रह्माणं ब्रुवते। यदस्ति सत्-असतां सारः, तदेव ज्ञानमज्ञानयोः गीतम्। तत्र हि, अज्ञानं सिद्धं दुःखहेतुर् भवति। एकत्वे लीनं बुद्धिं ज्ञानमिति कथ्यते। अभेदबुद्ध्या यः पश्यति, स संसारनाशं प्राप्नोति। सर्वं यत् भिन्नं दृश्यते, यत् चलति अचलति च। अज्ञानोपाधिसंयोगात् एष सर्वं संसारः जातः। यथा दाहशक्ति स्वधाराध्ये अंगारे व्याप्य तिष्ठति। तां केचित् भारतीति, अन्ये गिरिजेति, अपरे अम्बिकेति चाहुः। सा कौमारी, वैष्णवी, वाराही, इन्द्राणी, शांभवीति च कथ्यते। महर्षयः ताम् प्रकृतिं परमेत्य वदन्ति। सा जगति स्थित्वा, व्यक्ताव्यक्तरूपेण व्याप्य तिष्ठति। सा एव सृष्टिस्थितिसंहारकारणं जाता। अतः परमेश्वरः नित्यः इति कथ्यते। स एव देवः, लोकातीतः, परः पुरुषः, रक्षिता च। अतः परात्परं यदस्ति, तदक्षरं परमं पदम्। यः परः कालपुरुषः, योगिभिः परात्परः इति ध्यान्यते। स एव परः, केवलं ज्ञानतः ज्ञेयः, विज्ञानानन्दस्वरूपः। मूढाः तं देहमिति वदन्ति—हा, किमिदं अज्ञानस्य हास्यं! स एव त्रिरूपधारी, सृष्टिस्थितिलयकारणं भवति। स एव आनन्दरूपात्मा, अन्यो नास्ति, मुनिश्रेष्ठ। परमेश्वरः साकारनिराकाररूपेण तिष्ठति। या जगदुत्पत्तिकरणं सा प्रकृतिरिति पण्डितैः कथ्यते। प्रकृतिः, पुरुषः, कालः—एते त्रयः प्रतिष्ठिताः। तत् शुद्धं परमं धाम, विष्णोः परमा गतिः। स सर्वव्यापी, लोकसम्भवहेतु, गुणाश्रयः, गुणस्वरूपः च। तस्मात् महत् तत् उत्पन्नं, ततः बुद्धिः, तस्माद् अहंकारः। सूक्ष्मेभ्यः तत्त्वेभ्यः, भूतानि लोकस्य कृते जाता। अनुक्रमेण, प्रत्येकं परस्परकारणं भवति। पशुवर्गे—गावः, पक्षिणः, मृगाः च—जाताः। ततः, पद्मयोनि मनुष्यवर्गं ससर्ज।