एवं तु सूर्यस्यावस्थानुकूलानि सायंकालीनानि भागानि यथाकाङ्क्षं गणनीयानि। तत्र काङ्क्षितदण्डिकायाः शुभायाश्च, यथालब्धं भुक्तभागं निष्कास्य शेषं शोधनविधिना गणयेत्। ततः शेषभागं क्रमशः त्रिंशता वृद्ध्वा, तद्भ्रष्टमूल्येन विभजेत्। पूर्वनाड्याः पश्चिमनाड्याश्च, उदयास्तमयभागैः सह, एवं कर्तव्यम्। यदि भोग्यभागः न्यूनः, अथवा भुक्तभागः अधिकः, तदा विशेषः स्यात्। यदि सूर्यकिरणानां भागः इन्द्रभागात् न्यूनः, तर्हि ग्रहणं सोमस्य भवति। यथा आच्छादनं सूर्यं वा चन्द्रं वा पृथिवीं वा आच्छादयति, तथा ग्रहणमपि तान् छादयति। यद् यद् आच्छादितं, तस्य च स्वस्य च्छादनस्य, अर्धभागः षष्ठांशश्च दशगुणितो भागश्च मीयते। स्थैर्यकालस्य अर्धं, अङ्गबाहुप्रमाणेन निश्चितम्। अन्यथा यदि तत्राधिक्यं स्यात्, तर्हि स्फुटसुखान्तेषु तद्विधं भवति। अत्र सम्पूर्णान्तं मध्यं परिगण्यते; अमावास्यायाः अन्ते तु त्रिगुणितं भागं स्यात्। तत् भागं दिशागुणितं कृत्वा, द्वयं निष्कास्य, सूर्यस्यार्धं योजयित्वा, हरिः स्यात्। हरिसंस्थानं सुवर्णमुक्तम्; त्रिगुणिते भागे, एकं प्रमाणं योजयेत्। बाणसंस्थानं षड्गुणं न्यूनं; एकं प्रमाणं योजयित्वा, त्रिगुणं भागं कुर्यात्। षड्भिः शब्दचन्द्रचिह्नैः, भक्तिनमस्काराभावदिग्भागैः मीयते। ततः आच्छन्नावस्थायां पत्रं, अर्धकालत्रयेण भागत्रयेण च स्थाप्यते। तयोः गणनात्, अर्धकालः स्फुटीभवति। जगत् च स्वामी च सूर्याद् न्यूनौ, नवपञ्चदशभागयुक्तौ। आदौ ग्रहमण्डलं दृष्ट्वा, तस्य संस्थानं नेत्राभ्यां निरीक्ष्य, अस्तमिते संयुक्तत्वं ज्ञेयम्; आगमविगमकालं बुद्धिमन्तो निर्णयन्ति। गणनायाः संस्थानं, अङ्गुल्यादिप्रारम्भे सञ्जायते। अन्यत्र शिखरं वक्तव्यम्, बलचिह्नात् अङ्गुल्याङ्कनात् च। ये विकृताङ्गाग्निभक्तिसंयुक्ताः, प्राप्तसंस्थानयोगवर्जिताः, तेषां नोडान्नोडयोः अन्तरं मार्गभेदेन विभज्यते। अपकर्षणं सिद्धं चेत्, दक्षिणादिदिग्भेदे संयोगः स्यात्। विभागसमर्थे, अर्थः स्फुटो भवति, सूर्यसंयुक्तसन्धिवत्। यदा द्विचक्रयोः परिक्रमणम् समं, तदा 'समधृतम्' इति कथ्यते। ततः यदा उभयं समं, तदा सन्धिः अर्धार्के सूर्यसंयुक्ते जायते। तयोः क्रमगतिप्रतिनिवृत्तयः, गणितकालानुसारं निश्चिताः। यदि सूर्यस्य परिक्रमणं अधिकं, तदा सन्धिः अग्रे गच्छति। चन्द्रस्य परिक्रमणभेदे, यदि भेदः शुद्धः, तदा शुद्धिम् आप्नोति। सः चापान्तर्गतः, वातप्रदेशे, ग्रहणीयचन्द्रस्य भवति। चन्द्रभोगेन सूर्यः फलविहीनः, कला दिशश्च तस्य नश्यन्ति। एषा क्रिया पुनः पुनः क्रियते, यावत् उभयोः परिक्रमणे समे भवतः। यदि न्यूनता, तदा प्रभावः रात्रौ; यदि अधिकता, तदा तस्मिन्नेव काले। षष्टिः नाडिकाः, चन्द्रभोगात् प्राप्ताः, सन्धिकालमानानि स्युः। तयोः भोगयोः मध्ये प्राप्तं अर्धकालं नाडिकादिसदृशं स्यात्। तस्य यः कालः, तयोः संयोग इति कथ्यते। सः ज्वलनाग्निरूपः, सर्वकर्मसु निषिद्धः। अहं तु जन्मकथां वर्णयिष्यामि, राशिनिर्देशसमारम्भात् यथाकालं च।