तेषां छायायाः ऊर्ध्वाधरसूत्रे सदा दक्षिणस्यैव ऊर्ध्वाधरसूत्रे भवतः। शेषांशाः सूर्यस्य तु तस्य किरणानां सूत्राणि वा शिखायाः खण्डानि स्युः। शिखासूत्रेण विभागं कृत्वा, बाह्यखण्डे छायागणना क्रियते। शेषं तु दिशाविभागस्य आरम्भः, तस्य सूत्रं त्रिसूत्रेण गुण्यते। कर्कटकस्यादौ अर्धवृत्तात् हरणीयम्, तुलादौ तु अर्धवृत्ते संयोगः कार्यः। सूर्यस्य मन्दगति-शीतगत्यादि पुनःपुनः प्रयुज्यते, तेन तस्य सममध्यफलम् आप्यते। वृत्तगत्याः फलसङ्ग्रहः च प्राप्तं फलं च दिवानिशं गमनं इति कथ्यते। क्रमशः सूत्राणि एकेन, द्वाभ्यां, त्रिभिः विभज्यन्ते, तानि पृथक् धनुषः स्युः। स्वस्वाष्टभागे, सूर्यचन्द्रादयः, शरदृतौ एकैकः, हेमन्ते तु त्रयः स्युः। तैः सह, पृथक् संयुक्तं च, कर्कटकादिराशयः स्युः। भोक्तव्यांशाः गणनीयाः; सायं सूर्यस्य इच्छितस्थानैः सह स्युः। इच्छितदण्डिका-सुभाभ्यां, भुक्तांशः अपनीयः। शेषं तु क्रमेण त्रिंशता वृद्ध्वा, मिथ्याफलेन विभजेत्। पूर्वपश्चिमनाडीभ्यः, उदयास्तभागैः सह तद्वत्। भोक्तव्यांशस्य यदि न्यूनता, अथवा भुक्तांशस्य यदि अधिकता। सूर्यकिरणांशस्य यदि इन्द्रात् न्यूनता, तर्हि ग्रहणं चन्द्रस्य भवति। यथा आवरणं सूर्यं वा चन्द्रं वा पृथिवीं च छादयति, तथा ग्रहणं तान् छादयति। यत् आवृतं तस्य च आवरणं, अर्धेन षष्ठांशेन दशगुणेन च मीयते। स्थैर्यकालार्धं तु अङ्गबाहुप्रमाणेन निश्चितम्। अन्यथा तत्र यदि अधिकता, तर्हि तादृशेषु स्पष्टरम्येषु समाप्तिषु—। अत्र पूर्णसमाप्तिः मध्यं मन्यते; अमावास्यायाः अन्ते त्रिगुणेन भागः। तं भागं दिशया गुणयेत्, द्वयं हरेत्, सूर्यार्धं योजयेत्, ततो हरिः सिध्यति। हर्याश्रयः सुवर्णम्; त्रिगुणेन भागेन प्रमाणे एकं योज्यते। बाणस्याश्रयः षड्गुणेन न्यूनः; प्रमाणे एकं योजयित्वा, त्रिगुणं भागं योजयेत्। षड्भिः शब्दचन्द्रचिह्नितैः, भक्तनमस्काराभक्तनमस्कारदिशांशः मीयते। तदा आवृतावस्थायां पत्रं स्थाप्यते, कालार्धत्रिगुणभागेन। तयोः गणनात् कालार्धं स्पष्टं भवति। जगत् च प्रभुः सूर्यादपि न्यूनौ, नवपञ्चदशभागेन। आदौ ग्रहचक्रं दृष्ट्वा, तस्याश्रयं नेत्राभ्यां निरीक्ष्य—। अस्तमिते सति, संयुक्तं ज्ञेयम्; आगमनगमनकालं प्राज्ञाः निश्चितुम् अर्हन्ति। गणनाश्रयः अङ्गुल्यादिः उत्पाद्यते। अन्यत्र च शिखरं वक्तव्यम्, बलचिह्नात् अङ्गुल्याकर्षणाच्च। ये विकृताङ्गाग्निभक्तिसंस्थिता, लब्धाश्रयसंयुक्ता न भवन्ति—। ग्रहशृङ्गराहु-केत्वन्तरं मार्गभेदेन विभज्यते। अवगाढ्याभावे, संयोगः दक्षिणादिदिशामिलने स्यात्। विभागसमर्थे, अर्थः प्रकाशते, सूर्यसंस्थानिव सन्धिषु। यदा द्वे परिक्रमणे समे वृत्ते, तदा 'समधृतं' इति कथ्यते। तदा उभययोः समत्वे, अर्धार्के संयोगः सूर्यसंयुक्ते भवति। उभयोः क्रमगतिः प्रतिगमश्च, गणितकालात् निश्चितः। यदि सूर्यस्य परिक्रमणं अधिकं स्यात्, तर्हि संयोगः अग्रे गच्छति।