एवं कृत्स्नस्य ऋणस्य अधिक्ये शेषं निष्क्रान्त्वा वक्रगत्याः मार्गे गच्छति। तत्र शरः, रुद्रः, चन्द्रस्य चतुर्थांशः, सूर्यस्य भागः, पृथिव्याः अपत्यादयः कथ्यन्ते। क्रमशः धनुष्मान् चापः विषुवत् भागेन गुणितः, क्षितिजस्य चापः द्वादशभिः विभक्तः। यदा धनुः उर्ध्वं क्रान्तम्, यदि वित्तं नास्ति, पृथक् क्षयमुपैति। दक्षिणेन क्रान्ते विपरीते तु, दिवसान्ते तद्व्ययं द्विगुणं भवति। ग्रहाणां अंशाः, सूर्यस्य भागाः, भोगारम्भः चान्ये च तत्र निर्दिश्यन्ते। गच्छतः दूरीणि षष्टिभिः गुणितानि, भोगकालः च लब्धकालांशः च। गच्छतः दूरीणि षष्टिभिः गुणितानि, उच्चतमभोगकालेन विभक्तानि। शेषः भव, बलव, कौलव, तैतिल, गार इति संज्ञायाः। शकुनि, नाग, चतुष्पद, किंस्तुघ्न इत्यपि तद्वत्। तत्र इच्छिताङ्गुलसंख्यया वृत्तं समं चिह्नितव्यम्। यत्र छायाग्रं स्पृशति, तत्र पूर्वाह्ने अपराह्ने च दत्तम्। मध्ये सूत्रेण दक्षिणात् उत्तरं रेखा कर्तव्या। मध्ये दिशां मत्स्येन मध्यदिशाः उपदिशाः च निश्चीयन्ते। तत्र दत्तबाहुसूत्राङ्गुलैः इच्छितं तेजः विचार्यते। छायावृत्तं विषुवत् वृत्तं च एवमुक्तम्। इच्छितछायायाः विषुवत् च छायाग्रं नाम्ना निर्दिश्यते। अधिष्ठानं शङ्कु रूपे स्थाप्ये, छाया विपरीतक्रमे मीयते। गुणैः, विधिना, भक्त्या च, फलम् दिनसंख्यायाः अनुसारं लभ्यते। तस्य संस्पर्शात् तेजः, छाया, पत्रविकासः च उत्पद्यते। तेषां छायायाः ऊर्ध्वाधरशृङ्खलाः सदा दक्षिणस्य ऊर्ध्वाधरशृङ्खलाः। शेषसूर्यांशाः तस्य रश्मीनां शृङ्खलाः वा छायाग्रभागाः। छायाग्रशृङ्खलया विभज्य, बाह्यभागे छायागणना क्रियते। शेषः दिशाविभागारम्भः, तस्य शृङ्खला त्रिशृङ्खलया गुणिता। कर्काटकादौ अर्धवृत्तात् हरणीयम्; तुलादौ अर्धवृत्ते समायोज्यते। सूर्यस्य मध्यमस्थानफलम् शनैः शीघ्रगत्याः पुनः पुनः प्रयुक्त्या लभ्यते। वृत्तगत्याः योगः प्राप्तफलम् च दिवानिशगतिरीत्या कथ्यते। क्रमशः शृङ्खलाः एकेन, द्वाभ्याम्, त्रिभिः विभक्ताः; तानि धनुषः प्रत्येकम्। स्वस्वाष्टविभागेषु सूर्यचन्द्रादयः शरद्वन्ये एकः, हेमन्ते त्रीणि। तैः संयुक्तानि पृथक् संयुक्तानि च, कर्काटकादिराशयः कथ्यन्ते। भोग्यभागाः गणनीयाः; सायं सूर्यस्य इच्छितस्थानेषु। इच्छितदण्डिका-सुभायाः भुक्तभागं हरित्वा। शेषः त्रिंशता क्रमशः वृद्धः, मिथ्या मूल्यान्येन विभक्तः। पूर्वपश्चिमनाडीभ्यः, उदयास्तभागैः अपि तद्वत्। भोग्यभागस्य यदि अल्पम्, अथवा भुक्तभागस्य यदि अधिकम्। सूर्यरश्मिभागस्य यदि इन्द्रभागात् न्यूनम्, तदा ग्रहणं चन्द्रस्य। यथा आच्छादनं सूर्यं, चन्द्रं, भूमिं व्याप्नोति, तथा ग्रहणं तानि गुप्तानि करोति। यद् आच्छादितम्, तस्य च स्वं आच्छादनम्, अर्धम्, षष्ठम्, दशगुणभागेन मीयते। स्थैर्यकालस्य अर्धम् अंगबाहुभागमानेन निश्चितम्।