समासात् तस्य च भुजायाः गुणनयोर्यः वर्गयोगः स्यात्, तस्य मूलं चलाभिधं कथ्यते। कर्कटकादिराश्यादौ त्रिज्यायां कोटिगुणनं यत्, तत् परिहर्तव्यम्। भुजायाः गुणनं त्रिज्यावर्गमूलेन विभज्य ग्राह्यम्। एषा प्रक्रिया मंगलादीनां ग्रहाणां प्रारम्भे चतुर्थे च प्रयुज्यते। शैर्ध्यं, माध्यं, पुनः मान्ध्यं, शैर्घ्यं च—एवं चत्वारि क्रमशः सन्ति। ग्रहाणां धनं, यथाक्रमं अंशादिभिः, तुलाराश्यादौ चक्रार्करूपेण ग्राह्यम्। सूर्यवत्, राशिविभागैः ग्रहाणाम् अंशाः गणनीयाः। कर्कटकादौ तद् धनं स्यात्; मकरादौ तद् चक्रमित्युच्यते। स्वस्य शैथिल्यचक्रेण विभागं कृत्वा लब्धानि लघ्वांशानि तेष्वेव अंशेषु ग्राह्यानि। ततः शेषं धनुर्बाणयोः मध्ये स्थितं चक्रेण व्याप्तं भवति। ऋणाधिक्ये तद् परिहृत्य, शेषं वक्रमार्गेण गच्छति। बाणः, रुद्रः, चन्द्रचतुर्थांशः, सूर्यभागश्च—एते पृथिव्याः सुतादयः सन्ति। प्रगतचक्रं विषुवत्संख्यया गुणयेत्, क्षितिजचक्रं द्वादशभिः विभजेत्। धनुर्विदारणे यदि धनलोपः स्यात्, पृथक् न्यूनं कुर्यात्। दक्षिणेन तिर्यग्गमने प्रतिलोमं च, दिवसान्ते तद् द्विगुणं भवति। ग्रहाणाम् अंशाः, सूर्यभागाः, भोगारम्भादिकं च—एतानि ग्राह्याणि। यातानि पथानि षष्ट्या गुणयित्वा, भोगकालांशश्च। यातानि षष्ट्या गुणयित्वा, परं च परमभोगकालेन विभज्यते। शेषः भव, बलव, कौलव, तैतिल, गर इत्यादयः। शाकुनि, नाग, चतुष्पद, किंस्तुघ्नश्च तथैव। तत्र यथेष्टाङ्गुलैः चक्रं समं चिनोतु। यत्र छायाग्रं स्पृशति, तत्र पूर्वाह्णे अपराह्णे च दत्तम्। मध्ये सूत्रेण दक्षिणोत्तरं रेखां कर्तव्यम्। मध्ये दिशां मत्स्येन च, उपदिशां च, मध्यदिशाः निर्णीयन्ते। तत्र दत्तबाहुत्र्यङ्गुलैः यथेष्टं तेजः परीक्ष्यते। छायाचक्रं च विषुवच्चक्रं च तथा वर्णितम्। यत्र यच्छायायाः विषुवच्चक्रस्य च मध्ये, तत्राग्रं नाम्ना निर्दिष्टम्। यदा शङ्कुस्थाने अधिष्ठानं, तदा विपरीतेन क्रमणेन छाया मीयते। तस्य गुणैः, यथाविधि, श्रद्धया च, फलम् अहःसंख्यया लभ्यते। तस्य संस्पर्शात्, तेजः, छाया, पुष्पविकासादयश्च जायन्ते। तेषां छायानां ऊर्ध्वतिर्यग्बाणाः सदा दक्षिणस्यैव ऊर्ध्वतिर्यग्बाणाः। शेषांशाः सूर्यस्य तस्य रश्मिबाणाः वा अग्रभागेऽवयवाः सन्ति। तदग्रबाणेन विभज्य, बहिर्भागे छायागणना क्रियते। शेषं दिशाविभागस्यारम्भः; तस्य बाणः त्रिगुणबाणेन गुण्यते। कर्कटकादौ अर्धचक्रात् परिहृत्य, तुलादौ अर्धचक्रे संहितम्। सूर्यस्य मध्यगतिकं शनैर्गमनेन शीघ्रगमनेन च पुनः पुनः लभ्यते। चक्रगतिकस्य समष्टिः लब्धमूल्यैः सह दिवानिश्यनयनगतिर्भवति। क्रमेण बाणाः एकेन, द्वाभ्यां, त्रिभिः च विभज्यन्ते; ते पृथक् धनुर्भवन्ति। स्वस्याष्टविभागेषु, सूर्यचन्द्रादयः, शरदृतौ एकः, हेमन्ते त्रयः। तैः सह, पृथग् संयुक्तं च, कर्कटकादिराशयः संलग्नाः।