शृणु, महर्षे, गणितविदां मतं यथा वृत्तस्य व्यासः षोडशभागेन विभज्यते, ततोऽस्य प्रमाणं विज्ञायते। तस्य चतुर्थांशेन सह बाणेन गुणयित्वा, पश्चात् तद् व्यावर्त्य, चतुर्गुणितं प्रमाणं लभ्यते। शरः, बाणः, चापज्या च, वृत्तस्य वर्गेण सह, व्यासेन गुणितं विभक्तं च, मध्ये प्रमाणं ददाति। स्थूलं, मध्यं, लघु च प्रमाणं, वृत्तचिह्नानि तेषां तेषां भागैः विभज्य ज्ञायते। यदा व्यासः जलगुणितः, पुनरपि अङ्गुलिप्रमाणेन गुणितः, तदा लम्बः लभ्यते। पृष्ठं, दीर्घं, स्थूलं च, अन्योन्यगुणितानि, अङ्गुलिप्रमाणं ददाति। ऊर्ध्वं, व्यासः, दीर्घः च, द्विजश्रेष्ठ, अङ्गुलिप्रमाणेनैव मीयते, अन्यथा न। एवं पृष्ठदीर्घयोः गुणनं हस्तप्रमाणं ददाति। दीपः, शङ्कुः, छिद्रं च, तेषां गुणनं, मुनिश्रेष्ठ, शङ्कुप्रमाणं ददाति। शङ्कुः दीपेन अधः छिद्रेण च गुणितः, दीपस्योन्नतिं ददाति, विपश्चित्। दीपशङ्क्वोः मध्ये यः देशः, छायाग्रभेदेन गुणितः, तेन प्रकाशविस्तारः सिध्यति; दीपज्वालायाः उन्नतिः त्रिगुणिता लिङ्गेन भवति। अथ ते ग्रहस्य मध्यगं स्थानं, विस्ताररहितं, गणनया प्रवक्ष्यामि। तत्र चतुर्भागं दशभागस्य 'वर्ग' इति कथ्यते। एकत्र सप्तत्येकं मन्वादिकृतयुगैः सह, युगानि भवन्ति। सा रात्रिः, विप्रश्रेष्ठ, एवं वर्णिता। ग्रहगति: युगारम्भात् ज्ञेया। सूर्यगुरुशुक्रराहुग्रहनां पूजनं, पूर्वपापिनां च, कर्तव्यम्। मङ्गलस्य नेत्राणि दश, त्रयः, अष्ट, षड्रूपाणि इव स्यु:। गुरोः दश, द्वौ, एकं रूपं, तद्वदाह्वानं च। शनैश्चरस्य षट्, पञ्च, सोमरूपाणि, सर्पस्य च रूपाणि। राहोः वामभागे स्वतेजः, संयमः, अश्वः, दशरूपाणि निर्दिष्टानि। वसूनां द्वे, अष्टौ, पर्वतरूपाणि, सप्त पर्वततिथयः च युगे सन्ति। तिथिक्षये द्वे, अष्टौ, व्योम, बाणाः, अश्विन्यः च रूपाणि। षट्, त्रयः, अग्निः, वेदः, अग्निः, पञ्च, दीप्तिमन्तः किरणाः मासाः। मङ्गलाय वेदः स्वकः; बुधाय अष्टऋतवः, अग्नयश्च निर्दिष्टाः। शनैश्चराय गावः, अग्नयः, राहोः रूपाणि सन्ति। कृताय पर्वतः, सोमः, जयः, एकः शब्दः, अग्निः, हर्षश्च निर्दिष्टाः। अस्मिन्युगे वर्षनामानि ग्रहानुसारं दीयन्ते। पृथक्, सोममासाः, सूर्यमासानुसारं विभक्ताः। द्विवारं तिथिक्षयः प्रचलति, सोमदिनानि च विभज्यन्ते। सावन, सौर, सोम, अन्ये च दिनानि, मासाः, वर्षाणि च एवं वर्णितानि। मासवर्षदिनसंख्याः रूपैः सह द्वित्रिगुणिताः स्युः। दिनानां योगः पक्षसंख्यया विभक्तः, तदनन्तरं पापदिनगुणितः स्यात्। एवं पूर्वपापिनः शनैः शीघ्रं वा फलमवाप्नुवन्ति इति कथ्यते। अष्टशतानि योजनानां पृथिव्याः परिधिप्रमाणं, कर्णाभ्यां द्विगुणं स्यात्। पृथिव्याः सत्यम् परिधिप्रमाणं, ज्या-स्वज्यया गुणितं, ततोऽर्धव्यासगुणितं लभ्यते। कालगणनायाः फलं ग्रहैः सह निश्चितव्यं। दैत्यतपस्विनां निवासाः पर्वयोर्मध्ये रेखायां स्थिताः इति कथ्यते। यत्र सप्ताहदिनानि वाक्च आरम्भते, तत्र क्षयः अर्धेनाधिकः स्यात् इति श्रूयते। एवं, महामुने, गणितशास्त्रस्य, कालविभागस्य, ग्रहपूजनस्य च रहस्यं, यथावर्णितं, संक्षेपेण ते कथितम्।