शृणु, मुनिश्रेष्ठ, चन्द्रतिथिदिननक्षत्राणां च यानि संयोजनानि, तथैव यानि तुर्धातिथिसंज्ञितानि, तानि सर्वाणि यथाक्रमं प्रवृत्तानि सन्ति। चन्द्रस्य वर्धनं क्षयश्च, तद्वद् ऋतवः सर्वे च नक्षत्रमण्डलानां प्रवृत्तयः, एतानि यथावत् ज्ञेयानि। बालस्य प्रथमच्छेदनं, कर्णवेधनं, मुण्डनं, छुरिकाबन्धनं च इत्यादीनि संस्कारकार्याणि अपि अत्र प्रवृत्तानि निर्दिष्टानि। यात्रारम्भः, नगरप्रवेशः, आकस्मिकवृष्टिः, विशेषकर्माणि च, एतानि अपि यथाकाले कर्तव्यानि। एकं, दश, शतम्, सहस्रम्, दशसहस्रं, लक्षं च, एते संख्याविशेषाः तत्र निर्दिष्टाः। निरवरः, महापद्मः, शङ्कुः, समुद्रः च, एते अपि गणनाविधौ प्रयुज्यन्ते। क्रमेण वा विक्रमेण वा, यथाफलं इच्छेत् तथा संयोजनं कर्तव्यम्। यदा भाजकः शुद्धः स्यात्, हे मुनिवर, तदा भागहारं शेषान्त्येन गुणयित्वा तत् फलम् इति निश्चितम्। यदि तु शेषः विषमः स्यात्, तदा विषमं परित्यज्य मूलं पृथक् स्थापयेत्। स च गुणितः फलम्, हे विप्र, परित्याज्य, तदनन्तरं मूलना पुनर्भजेत्। समत्राख्यं नाम कर्म निर्दिष्टम्, स्थूलस्य नियमान् तत्रैव प्रकटितः। धनमपि अन्त्यविषमेन शुद्धं कर्तव्यम्; तदेव मूलमिति कथ्यते। तेन गुणितेन हतं शुद्धं कर्तव्यम्, निघ्नी च तथैव। परस्परग्रहणे च हरणे च, भागाः सम्यग् छेत्तव्याः। भागेषु यः प्रमाणं, तद् विज्ञाननिष्ठैः विज्ञेयम्, हे मुनिवर। समस्तात् भागान् अपाकृत्य, तेषां स्वस्ववृद्धिं दातव्यम्। समभागे, संयोजनं अन्ते कर्तव्यम्, हे मुनिवर। भिन्नभागानां व्यावर्तनेन छेदनेन हरणेन गुणनेन च फलम् आप्नोति। भागविभागे शेषं गृह्णीयात्, गुणनस्य नियमः अपि प्रवर्तते। पादसिद्धये प्रत्येकपदे शब्दं कुर्यात्, सर्वत्र अपि शब्दं कुर्यात्। स्वऋणं च आत्मऋणं च प्रकाशयेत्, राशिलक्षणसिद्धये। अत्र भागः न परिवर्तते, विपरीते तु शेषः पूर्ववत् स्यात्। इच्छितं दृष्टेन गुणयित्वा राशेः भागहारः लभ्यते, अनिर्दिष्टस्य न। राशिविभागान्तरं समूहस्य अधिकम्, जातः द्वौ एव। एषां समूहः एकेन विभज्यते, एवं एकः राशिः श्रेष्ठः मन्यते। अन्यस्मिन्ग्रुहे, एकैकानि राशयः, तयोः समूहः च। द्वौ इच्छुकौ प्रकटौ, गणनायां केवलं प्रकटमेव ग्राह्यम्। दृष्टस्य गुणितस्यार्धं न योज्यते, समूहीकृतं गुणकं स्यात्। एवमेव, मूलगुणकः ताभ्यां विभज्यते, यथा प्रकटे तथा। इच्छितं प्रथमशेषगुणितं फलम्, विपरीते पृथक् भवति। बहुषु राशिषु विभागस्य फलम्, लघुषु च विभागेन। कालं मात्रया गुणयित्वा, गतकालगुणितं फलम् गृह्णीयात्। बहुषु राशिषु फलं, लघुराशिमासस्य फलं बहु भवति। क्षिप्तानि मिश्रितानि, क्षिप्तानि समूहेन विभक्तानि, फलानि च। पूर्णः प्रवर्तते, उत्तमे अपि तथा, समूहवृद्धौ अपि एवम्। एकः, एकस्य गुणितं, प्रधानमात्रा श्रेष्ठगुणके। श्रोतुकर्मणः अन्यस्य पादः, शिखरं, कर्णदोषः, समूहदोषः च। द्वयोः राश्योः भेदं द्विगुणीकृत्य, तस्य गुणितं तयोः योगे योजयेत्। ततः, हे मुनिवर, तस्य योगस्य वर्गमूलं व्यासः इति कथ्यते। व्यासः एव बाणः, बाणस्य दीर्घता व्यासात् बाणनियमेन लभ्यते। एवं, मुनिवर, एते सर्वे गणितशास्त्रस्य रहस्योपदेशाः, यथाक्रमं तु श्राव्याः, यथाशास्त्रं च संहिताः।