मुनिवर! व्याकरणशास्त्रस्य गूढार्थान् प्रकटयन् भगवान् भाष्यकारः नानाविधानां धातूनां स्वररूपाणि च पदप्रयोगान् विस्तारतः निरूपयति। तत्र प्रथमं ‘द्युतादयः’ इति समूहः द्वाविंशतिसंख्यकः अनुदात्तस्वरयुक्तः इति निर्दिष्टः। ततः परं ‘ज्वलदादयः’ द्विपञ्चाशत् संख्यकाः उदात्तस्वरयुक्ताः इति कथ्यन्ते। ये अनुदात्ताः इति निर्दिष्टाः, ते सर्वे क्रियापदानि भवन्ति; परं ‘भा’ तथा ‘द्युत्’ इत्यादयः इतः आरभ्य उदात्तस्वरयुक्ताः इति स्वीक्रियन्ते। ‘सदादयः’ तथा ‘आश्रयादयः’ च उदात्ताः; ‘कुचादयः’ च ‘वेदादयः’ च अपि उदात्तस्वरयुक्ताः इति प्रतिपाद्यते। ‘स्वरित्’, ‘इच्छ्’, ‘भृञ्’ चतुर्विधाः स्वरितस्वरयुक्ताः इति निश्चितम्। ‘अष्टादशादयः’ आत्मनेपदत्वेन गण्यन्ते। ‘हृ’ इत्यादयः परस्मैपदाः, ‘गुप्’, ‘आ’, ‘त्र’ एते त्रयः द्वयोः पदयोः उपयुज्यन्ते। ‘स्कम्भादयः’ पञ्चदश धातवः अपि परस्मैपदत्वेन निर्दिष्टाः। ‘पचादयः’ स्वरितस्वरयुक्ताः परस्मैपदाः इति कथ्यन्ते। ‘भू’ इत्यादयः सहस्रषट् धातवः धातुसंज्ञकाः मन्यन्ते। ‘द्विषादयः’ चत्वारः स्वरितस्वरयुक्ताः धातवः। ‘इरादयः’ त्रयोदश अनुदात्तस्वरयुक्ताः धातवः। ‘षु’ इत्यादयः सप्त धातवः परस्मैपदत्वेन प्रसिद्धाः। ‘घु’ इत्यादयः त्रयः अपि परस्मैपदाः। ‘ष्टुञ्’ एक एव धातुः व्याकरणविदां मध्ये सुविख्यातः, हे नारद! ‘इङ्’ धातुः केवलं आत्मनेपदत्वेन प्रसिद्धः। ‘ञिष्’ (शयनार्थे) अपि परस्मैपदत्वेन गण्यते। ‘दी’, ‘धी’, ‘वे’, ‘ह्वे’ एते चत्वारः धातवः परम्परया आत्मनेपदत्वेन स्वीक्रियन्ते। ‘ह्नु’ धातुः अनुदात्तस्वरयुक्तः सन् ‘चर्करीतः’ इति कथ्यते, हे मुनिश्रेष्ठ! ‘दा’ इत्यादयः धातवः वेदेषु परस्मैपदत्वेन गृह्यन्ते। ‘मा’, ‘हा’, ‘द्व’ अनुदात्तस्वरयुक्ताः सन् दानाधातुसमूहे स्वरितत्वेन गण्यन्ते। ‘घृ’ इत्यादयः द्वादश धातवः परस्मैपदाः। ‘दिवादयः’ पञ्चविंशतिः परस्मैपदाः। ‘पू’ इत्यादयः सप्त धातवः आत्मनेपदाः। ‘स्यति’ इत्यादयः परस्मैपदाः। ‘मृषादयः’ पञ्च धातवः स्वरितस्वरयुक्ताः। अत्र ‘राधु’ धातुः कर्मकः, तथैव ‘स्वाद्यादयः’ तथा ‘चुरादयः’ वृद्धिगणे कर्मकाः। ‘रधादयः’ अष्ट धातवः परस्मैपदत्वेन गण्यन्ते। ‘दिव्गणे’ चत्वारः शतधातवः सन्ति। ‘दुनोत्यादयः’ सप्त धातवः परस्मैपदाः, हे मुनिवर! ‘टिकादयः’ चतुर्दश धातवः परस्मैपदाः। ‘तुदादयः’ षड् धातवः स्वरितस्वरयुक्ताः। ‘व्रश्चादयः’ शतपञ्चधातवः उदात्तस्वरयुक्ताः। ‘ण्वादयः’ चत्वारः परस्मैपदाः। ‘पृङ्’ तथा ‘मृङ्’ आत्मनेपदयोः प्रयुज्येते, ‘रि’ इत्यादयः षट् परस्मैपदाः। ‘प्रच्छादि’ इति षोडश धातवः परस्मैपदत्वेन प्रसिद्धाः, तथा ‘कृत्यादयः’ अपि परस्मैपदाः। ‘कृति’ धातुः स्वरितस्वरयुक्तः परस्मैपदत्वेन, ‘रुध’ तथा ‘नन्दा’ अपि तथैव गण्यन्ते। ‘उदात्त’, ‘शिष्’, ‘पिष्’, ‘रुध्’ इत्यादयः पञ्चविंशतिधातवः तद्विधाः। ‘मनु’, ‘वन्’, ‘आत्मन्’ इत्येषां रूपेषु धातुः स्वरितस्वरयुक्तः सन् ‘कृञ्’ इति कथ्यते। एवं भगवता व्याकरणशास्त्रे धातुस्वररूपाणि, पदप्रयोगभेदाः, तथा तेषां विशेषाः क्रमशः प्रतिपादिताः, येन शिष्यः स्वरसम्पत्तिं, पदविनियोगं, च धातुसंख्या च सम्यक् अवगच्छति।