मुनिवर! यदा किञ्चिद् विशेषसौकर्यं सूचयितुं शक्यते, तदा तत्र कर्तृवाच्ये भावे तद् लभ्यते—यथा स्वयमेव अन्नं पच्यते इति दृश्यते। सकर्मकधातोः भावे वा कर्मणि वा 'ल' प्रत्ययः प्रयुज्यते। यदा क्रियाफलयोः ऐक्यं दृश्यते, तदा तद् निष्फलक्रियेत्य् उच्यते। गौणकर्मणि मुख्यकर्म एव प्रधानं मन्यते, यथा विश्वासघातादिकं गौणं भवति। परैः कृतकर्मणां लाभः मुख्यकर्तुः एव स्यात्। फले मुख्यक्रिया प्रधानं, तस्यां तु अतिक्रमणं विशेषणरूपेण गृहीते। यदा क्रिया भावे स्थित्वा दृश्यते, तदा सा कृत्या इति कथ्यते; सिद्धे तु कर्तरि सैव निवर्तते। यत्र 'गन्तव्यं' इत्यादिकं दृश्यते, तत्र शेषः यथावर्तमानदृष्ट्या निर्दिश्यते। तत्पुरुषसमासे 'रामाश्रितः', 'धान्यार्थम्', 'यूपकाष्ठम्' इत्यादयः दृष्टव्याः। 'पञ्चगवम्', 'दशग्राम्यः', 'त्रिफला' इत्यादयः व्यवहारतः सिद्धाः। अब्राह्मणशब्दे 'ञि' न प्रयुज्यते; 'कुम्भकार' इत्यादयः 'कृत' प्रत्ययेन भवन्ति। 'पञ्चगू', 'सुन्दरीपतिः', 'मध्याह्नः', 'पुत्रवान्' इत्यादयः एवं रूपेण निबद्धाः। 'भिक्षां आनय', 'गां आनय' इत्युभयं वाक्यत्वेन स्वीक्रियते। 'रामकृष्ण', 'द्विज', 'युगलम्', 'एकं ब्रह्म' इत्यादयः बोध्याः। एवं पञ्च प्रकाराः वैदिकधातुरूपाणि निरूपितानि। कदाचित् ध्वन्यन्तरं दृश्यते; कदाचित् ध्वनिक्षयः अपि स्वीक्रियते। धातोः अधिकं यः संयोगः, स विशेषसंज्ञया निर्दिष्टः। गुह्यभावः, ध्वन्यन्तरं, वा ध्वन्यंशः 'पृषोदर' इति कथ्यते। एतेषां रूपाणां छन्दसो बहुलत्वं उक्तम्; अत्र पुनरुक्तिर्भविष्यति। यानि च दूरस्थानि, तानि 'गतिः' इति नाम्ना निर्दिश्यन्ते। यानि च अनिर्णीतानि, 'गर्भाय' इत्यादिभिः आरभ्य यानि, तानि अपि एवं स्वीक्रियन्ते। यदा धर्मकर्ता अपवादं इच्छति, तदा सः अपि बहुलत्वेन साध्यते। 'रात्रिः', 'विम्बी', 'कद्रू', 'अविष्टु' इत्यादयः वाजसनेयिनां शब्दाः। देवा अपि, सर्वेषां देवतानां श्रेष्ठत्वयुक्तः च, अत्र गण्यते। 'आवाम् शुद्धयेताम्', 'नो अस्मद् वक्त्रात् अपि अनिष्टं आगच्छेत्' इत्यादयः प्रार्थनाः। 'हिरण्येन', 'पुरुषः परमे व्योमनि' इत्यपि दृश्यते। 'तस्मै यज्ञः', 'समीयाम', 'स्नात्वा गत्वा, अस्थीनि पच' इत्यादयः अपि। 'पश्येत्', 'स्थापयेत्', 'भवेत्', 'मापयेत्', 'वर्धयेत्' इत्यादयः रूपाणि। 'धारयति' इत्यादिभिः आरभ्य, 'जनयति', 'स्थापय' इत्यादयः अपि। 'सारथिः', 'असारथिः', 'नसत्' आरभ्य, 'अम्नर्भुव', 'रथ' इत्यादयः अपि। 'दत्त्वा', 'धृत्वा', 'स्वामी', 'पुत्रवत्', 'नरैः स्तुतः' इत्यादयः अपि। चतुष्प्रकारेण बहुलत्वात् क्रिया अक्रीया च जायते। 'भू' इत्यादिभिः धातवः परस्मैपदा इति ज्ञेयाः। 'अत्' इत्यादिभिः आरभ्य अष्टत्रिंशत् धातवः परस्मैपदा इति स्मृताः। 'फक्' इत्याद्याः पञ्चाशत् धातवः उदात्तस्वरेण निर्दिष्टाः। 'गुप्' इत्यादिभिः द्विचत्वारिंशत् धातवः उदात्तस्वरयुक्ताः। 'अण्' इत्याद्याः सप्तविंशत् अपि उदात्तस्वरयुक्ताः। 'मव्य', 'मुखा' इत्याद्याः बहुतराः द्विसप्ततिः उदात्तस्वरबद्धाः। 'क्षुधा' इत्याद्याः द्विपञ्चाशत् धातवः अनुदात्तस्वरयुक्ताः इति श्रूयन्ते। एवं, मुनिवर, उक्तशास्त्रवचनानां आधारात्, वैदिकधातुरूपाणां, समासानां, प्रत्ययानां, स्वराणां, विशेषणानां च स्वरूपं, प्रयोगं, तथा तेषां विभागं विस्तरेण निरूपितम्।