नारद महर्षे, संख्या-प्रश्नाः यथा—‘कियत्’, ‘अल्पम्’, ‘कियत्कृत्वः’, ‘कियन्ति’—एवं विविधाः सन्ति। द्विविधं, द्वै, द्विप्रकारेण इति संख्या-रूपाणि अपि भवन्ति, विप्रश्रेष्ठ। तत्र ‘युग्मम्’, ‘त्रिकम्’, संख्या-वाचके ‘द्वे’, ‘त्रयः’ इत्यादयः प्रयुज्यन्ते। तथैव, त्रैण, पौष्ण, तुण्डिभ, वृन्दारक, कृषीवल, अवटीट, वनाट, निबिड, चेक्षुशाकिन्, विद्याथुञ्चु, बहुतिथ, पर्वत, शृङ्गिण, चिल्ल, चिपिट, चिक्व, वातूल, कुटप, ऊर्णायुः, मरुत्, एकाकी, चर्मण्वती, आसंदी, वञ्च, चक्रिवत्, तुष्णिका, जल्पतकी, शन्त, शान्ति, शम्यशन्त, शम्योहंयु, शुभंयु, भवति, बगभूव, भविता, भविष्यति, भवत्, अभवत्, भगवत्, भवेक्च, अत्ति, जगास, अत्तात्, स्यति, अत्त्वा, ददत्, द्विरघस, दात्स्यत्, दिदेव, देविता, देविष्यति, अदीव्यत्, दीव्येत्, दीव्यात्, सुनोत्, असुनोत्, सुनुयात्, सूयात्, अशावित्, असोष्यत्, उतुदति, अतौत्, सीदत्, ओत्स्यत्, इति, रुणद्धि, रूरोध, रोद्धा, रोत्स्यति, तनोति, ततान, तनिता, तनिष्यति, तनोत्, अतनोत्, तनुयात्, अक्रिणात्, क्रिणात्, क्रिणीयात्, क्रियात्, अक्रैषीत्, अक्रेष्यत्, चोरयति, चोरयामास, चोरयिता, चोरयिष्यति, चोरयतु—एते शब्दाः क्रियापद-समुच्चये प्रयुज्यन्ते, महर्षे। एवं च, विद्वान् ‘बोभूयते’ इति कथ्यते। यदा धातोः अनुदात्तः स्वरः भवति, तदा क्रियापद-परिवर्तने अपि स एव नियमः। परस्मैपद-रूपं कर्तरि प्रयुज्यते, वैयाकरणानां मतम्, शेषेषु तु न। विशेष-सौकर्ये, विशिष्ट-प्रधानत्वे च, कर्तरि अर्थे अपि प्रयुज्यन्ते; यथा—‘स्वयं पक्ते च व्रीहिः’। सकर्मकात् धातोः भावे वा कर्मणि च ‘ल’ प्रत्ययः प्रयुज्यते। फल-क्रिययोः ऐक्ये तद् निष्क्रियं कर्मेति स्मर्यते। गौणे कर्मणि मुख्यं कर्म प्रधानं, गौणम् उपकारकं यथा विश्वासघातः, तु तदनुचरम्। अन्यैः अधीनैः कृतं कर्म यः लाभः, सः प्रधानस्य एव स्यात्। फले मुख्यं कर्म प्रधानं, तिरोभावः तु धर्मः। कर्मणः भावे कृत्या इति, निष्पन्ने कर्तरि इति च कथ्यते। ‘गन्तव्यं’ इत्यादिषु शिष्ट-मतानुसारं शेषः निश्चितः। तत्र तत्पुरुष-समासे—‘रामाश्रितः’, ‘धान्यार्थम्’, ‘यूपद्रुमः’ इत्यादयः दृष्टव्याः। ‘पञ्चगव’, ‘दशग्रामि’, ‘त्रिफला’ इत्यादयः व्यवहारतः सिद्धाः। ब्राह्मणाभावे ‘ञि’ न प्रयुज्यते; ‘कुम्भकार’ इत्यादयः तु कृत्प्रत्ययेन। ‘पञ्चगूः’, ‘सुन्दरभार्यः’, ‘मध्याह्नः’, ‘पुत्रवान्’ इत्यादयः अपि एवं रूपेण भवन्ति। ‘भिक्षां आनय’, ‘गां आनय’ इत्युभे वाक्ये एव। ‘रामकृष्ण’, ‘द्विजः’, ‘द्विद्वौ’, ‘एकं ब्रह्म’ इत्यादयः अपि ज्ञेयाः। एवं पञ्च प्रकाराः वैदिक-क्रियापद-रूपाणि निरूपितानि। कदाचित् ध्वन्यन्तरं भवति; कदाचित् ध्वन्यलोपः अपि स्वीक्रियते। धातोः अधिकं संयोगं विशेषसंयोगः इति कथ्यते। गुह्यः सारः, ध्वन्यन्तरं, स्वरांशो वा ‘पृषोदर’ इति प्रसिद्धः। एतादृशाः रूपाणि छन्दसि बहुलानि सन्ति; अत्र तु पुनः पुनः व्याख्यानं करणीयम्।