शृणु, महर्षे! द्वयोः कर्मणि संयुक्तयोः कर्तुः च धृत्या च, तत्र केसरस्य अपि विशेषः अस्ति। आत्मनः हिते चोरः, समे हिते चन्द्रमुखदर्शनं भवति। धेनुः धनं, धनिनः च आपत्तिकाले किं प्रमाणं मीयते इति विचार्यते। माल्यभूषितः, तपस्वी, बुद्धिमान्, छद्मकारी—एते केवलं विषयप्रमाणेन विविच्यन्ते। यदा किञ्चिद् अल्पं अपूर्णं भवति, तदा तद् ‘समीपम्’ अथवा ‘किमपि’ इति कथ्यते। पटुजातौ निन्दायाम्, वैद्यस्य पाशः स्तुतौ गण्यते। प्राचुर्यादिषु अन्नमयः, मृन्मयः, सुवर्णमयः च विषयः दृश्यते। कृष्णतरं, श्वेततमं—किं नाम्ना उच्यते? तानि अक्षयाणि सन्ति। मापनकाले जानुपर्यन्तं, उभयजानुपर्यन्तं च निर्दिश्यते। ‘कः’ च ‘कयोः’ इति संख्या-विशेषणार्थे प्रयुज्येते। ‘कियत्’, ‘किञ्चित्’, ‘कियत्प्रवृत्तिः’, ‘कियान्’ इत्यादि, हे नारद, संख्या-प्रश्नार्थे प्रयुक्तानि। ‘द्विधा’, ‘द्वयं’, ‘द्विप्रकारम्’ इति संख्या-विधयः, हे मुनिश्रेष्ठ। ‘द्वयं’, ‘त्रयं’, संख्या-विशये द्वौ त्रयश्च। त्रैण, पौष्ण, तुण्डिभ, वृन्दारक, कृषीवल—एते नामानि। अवटीट, वनाट, निबिड, चेक्षुषाकिन् अपि। विद्याथुञ्चु, बहुतिथ, पर्वत, शृङ्गिणः च। चिल्ल, चिपिट, चिक्व, वातूल, कुतप अपि। ऊर्णायुः, मरूतः, एकाकिः, चर्मण्वती च। आसंदी, वञ्च, चक्रिवत्, तुष्णिका, जल्पतक्यपि। शान्त, शान्ति, शम्यशान्त, शम्योहंयु, शुभंयु नामानि। भवति, बगभूव, भविता, भविष्यति, भवत्, अभवत्, भगवत्, भवेक्च च। अत्ति, जगास, अत्तात्, स्यति, अत्त्वा, ददत्, द्विरघस, दात्स्यत्। दिदेव, देविता, देविष्यति, अदीव्यत्, दीव्येत्, दीव्यात्। सुनोत्, असुनोत्, सुनुयात्, सूयात्, अशावित्, असोष्यत्, उतुदति। अतौत्, सीदत्, ओत्स्यत्, इति, रुणद्धि, रूरोध,roddhā, रोत्स्यति। तनोति, ततान, तनिता, तनिष्यति, तनोत्, अतनोत्, तनुयात्। अक्रिणात्, क्रिणात्, क्रिणीयात्, क्रियात्, अक्रैषीत्, अक्रेष्यत्, चोरयति, चोरयामास, चोरयिता, चोरयिष्यति, चोरयतु। कर्मसमूहस्य, हे मुनि, विद्वान् ‘बोभूयते’ इति कथ्यते। यदा धातोः अनुदात्तः, तदा क्रियापरिवर्तने अपि। परस्मैपदि धातुः कर्तरि प्रयुज्यते, व्याकरणविद्भिः, शेषे तु न। यदा विशेषलाघवं वा श्रेष्ठता सूचनीया, तदा कर्तरि अर्थे दृश्यन्ते; यथा अन्नं स्वयं पच्यते। सकर्मकधातोः भावे वा कर्मणि च ‘ल’ प्रत्ययः प्रयुज्यते। यदा फलक्रिया च कर्मणोः ऐक्यं, तदा फलवदकर्म इति उच्यते। गौणकर्मणि, मुख्यकर्म एव प्रधानं, गौणं तु, यथा विश्वासघातकं, अधीनम्। अन्यैः अधीनैः कृतकर्मणां लाभः मुख्यस्य एव गण्यते। फले मुख्यकर्म प्रधानं, अतिक्रमणं तु धर्मविशेषः। यदा कर्म भव्यम्, तदा कृत्याख्यम्; सम्पन्ने तु कर्तरि इति। यत्र गन्तव्यादिषु, तत्रावशिष्टं नव्यदृष्ट्या निर्दिश्यते। तत्पुरुषसमासे, ‘रामाश्रितः’, ‘धान्यार्थम्’, ‘यूपदर्भ’ इति दृष्टान्ताः। एवं, हे मुनिवर, शास्त्रवचनानां अनुक्रमेण, कर्म, संख्या, नाम, धातु, प्रयोग, फल, प्रधानत्वं, गौणत्वं, च सम्यक् विवेचितम्।