निरूप्यते इदानीं व्याकरणस्य गूढार्थः, यत्र जडवस्तुषु द्वौ विभक्तिप्रत्ययौ मनोव्यापारस्य अवमानस्य च अर्थे उपयुज्येते। चतुर्थीविभक्तिः अपि प्रयोजनार्थे तथा 'तुम्' प्रत्ययेन यः अर्थः दर्श्यते, तत्रापि उपयुज्यते। सप्तमीविभक्तिः कालवस्थायाम् उपयोगः, तत्र षष्ठीविभक्तिः अपि कदाचित् प्रयुज्यते। विशेषणार्थे द्वौ विभक्तिप्रत्ययौ, कारणस्य सूचनायां षष्ठीविभक्तिः प्रयुज्यते। हिंसात्मकक्रियायाः प्रयोगे, करणेन वा कर्त्रा वा, एते विभक्तिप्रत्ययाः उपयुज्यन्ते। 'भू' इत्यादि धातुभिः आरभ्य दश लकाराः, तानि कालमूर्तयः च, अत्र स्वीकृतानि। आत्मनेपदस्य प्रत्ययाः 'मि', 'वस', 'मस्', 'सः' इत्यादयः; परस्मैपदस्य 'पा', 'ना', 'म्', 'प', 'ने', 'दम्' इत्यादयः। 'ए', 'वहे', 'मह' इत्यादयः विकल्परूपाणि, विशेषतः विधिलिङादिषु उपयुज्यन्ते। मध्यमपुरुषः 'युष्मद्' इत्यनेन दर्श्यते, प्रथमपुरुषः 'अस्मद्' इत्यनेन। 'लट्' लकारः वर्तमानकालस्य, तथा अद्यतनातीतस्य अपि प्रयोगे। विधिलिङादयः, आशीर्लिङः च, द्विविधाः सन्ति, हे मुने। 'लिट्' लकारः भविष्यत्कालस्य, यत्र धातुः स्वयमेव भविष्यार्थं दर्शयति तत्र न। परिपूर्णकालः साम्हिताद्युदाहरणैः बोध्यः। 'होतृ', 'कार', 'सेयं', 'लाङ्गली', 'षा' इत्यादयः परम्परया सिद्धाः। हे मुने, 'शीतार्त', 'सेन्द्र', 'सौकार' इत्यादयः अपि तादृशाः। एते आदिरूपाणि विष्णवे समर्पितानि; अतः आचार्यस्य अधः हविः स्थाप्यते। 'शौरी', 'एतौ' विष्णोः; 'इमौ' दुर्गायाः; 'अमू' अस्माकम्; 'अर्जुनः' अपि। 'षड्' षट् संख्या; 'षण्मातरः' षट् मातरः; 'वाक्चुर', 'वाग्धस्रिता' इत्यादयः अपि तादृशाः। 'प्रश्न' हरिणः षष्ठरूपम्; 'कृष्णष्टीक' अपि तादृशम्। त्वं चक्रधारी; त्वं चोरः; त्वं महाबलवान्। सा शक्तीः गङ्गायाः रूपेण मन्यते; यदि हरिः छिनत्ति तर्हि मृत्युः; यदि शिवः तर्हि विनाशः। केशः दृश्यते; अत्र दुर्बलाः सुप्ताः; एते इच्छन्ति, तस्मात्। अयं शार्ङ्गधारी; अयं रामः; एवं संग्रहः उद्घोष्यते। मम मनः रामे रमते, निर्मले शुद्धे; हे राम, तुभ्यं नमः। सर्वे गोपालादयः मित्राणि; हरिः पतिः। दोषरहितः, गवां अङ्गानि, द्वौ, त्रयः, चत्वारः अपि। अष्ट, हे मुने, अयं सम्राट्, चञ्चलरूपः चञ्चलमनाः च। उशानस्, आवि पुरुषे; ते रक्ताः, निरोधचिह्नयुक्ताः। गौः, नौका, रूपाणि, दुग्धम्, क्षुधा, आकाशम्, कदाचित् ज्ञानम्। नेता, जलम्, वाक्, कर्ता, अधिकम्, वायुश्च। अयं ब्रह्मा, दण्डधारी, रक्तम्, लघु, आदि च। पार्श्वगतिः, दुष्करम्, दानम्; भवति, खादति, ताडयति। कति गुणाः, द्रव्याणि, क्रियाः, योगाः, लिङ्गानि च इति अहम् उद्घोषयामि। कुशलः, स्वयंभूः, कर्ता, माता; पिता न। धनम्, चन्द्रः, गवां हस्तः; रथः, सुवर्णम्, अनेके च। कटकात् उत्पन्नः, विषम्, वज्रः, सर्पः; सर्वम्, जगत्, उभयम्, परस्परं च। पूर्वः, उत्तरः, दक्षिणः, ऊर्ध्वः, अधः। प्रथमः, अन्तः, अल्पः, अर्धः, त्वं, अहम् च। स्वस्य परस्य विरोधः, विपरीतता, अक्षयः। गार्ग्यः, नाडायनः, आत्रेयः, गाङ्गेयः मातुलसुताः। एवं व्याकरणस्य विविधानि तत्त्वानि, नामानि, रूपाणि, प्रयोजनानि च, हे मुने, श्रद्धया निवेद्यन्ते।