धनं ज्ञानं वैद्ये सिद्धिः पात्रीणां जीविकापि च — एतानि सर्वाणि पुरुषः लभते। कृत्तिकात् भरण्यन्तं यावत्, यः प्रयत्नं करोति, सः सर्वकामान् आप्नोति। वसवः रुद्राः आदित्याश्च — एते श्राद्धस्य देवताः पुत्ररूपेण कथिताः। आयुः, सन्ततिः, धनं, ज्ञानं, स्वर्गः, मोक्षः, सुखानि च — एतानि सर्वाणि अत्र कल्पाध्याये विशेषतः निर्दिष्टानि। एषः कल्पविधिः अत्र संक्षेपेण निरूपितः। हे मुनिश्रेष्ठ, यः विद्वान् एषं कल्पाध्यायं चिन्तयति, यः श्रद्धया शृणोति, दिव्यपित्र्ययोः धर्मयोः विषये, सः धनं, ज्ञानं, कीर्तिं, पुत्रान्, परां गतिं च प्राप्नोति। अधुना संक्षेपेण व्याख्यास्यामि, तत्त्वेन शृणु। वेदस्य आरम्भः सिद्धरूपेण उपन्यस्यते। प्रथमं स्वौजसः नाम, यः प्रातिपदिकस्वरूपः। प्रातिपदिकं नाम, यदर्थवत्त्वं युक्तं, धातुप्रत्ययवर्जितं च। द्वितीयं कर्मणि, यदा मध्यस्थेन संयुज्यते। येन किञ्चित् क्रियते, सः कर्ता, क्रियाफलदाताच। यस्मै दानस्य भावः नीयते, सः सम्प्रदानम्। यतः किञ्चित् निर्गच्छति, येन वा गृह्यते, तस्मात् अपादानम् उच्यते। 'ङि' 'सु' इत्येताभ्यां युक्ते सप्तमी विभक्तिः, या अधिकरणे प्रयुज्यते। यत् इच्छितम् अनिच्छितं वा, तत् अपादानम् इति विज्ञेयम्। एभिः संयुज्य द्वितीया कर्मप्रवचनीयैः प्रयोगे भवति। मध्यस्थेषु सहवाचकार्थे, न्यूनत्वे च, उपपदं प्रयुज्यते। जडेषु द्वे विभक्ती, मानसिककर्मणि वा अवमाननार्थे च। चतुर्थी प्रयोजनार्थे, 'तुम्' प्रत्यये च प्रयुज्यते। सप्तमी काले अवस्थायाम्, षष्ठी अपि तत्रैव काले प्रयुज्यते। विशेषणार्थे द्वे विभक्ती, हेतौ षष्ठी। हिंसावाचिषु धातुषु, करणकर्तृविषये, एता विभक्तयः प्रयुज्यन्ते। 'भू' आदिषु धातुषु दश लकाराः स्वीकृताः। 'मि', 'वस', 'मस्', 'सः' आत्मनेपदस्य; 'पा', 'ना', 'म्', 'प', 'ने', 'दम्' परस्मैपदस्य। 'ए', 'वहे', 'महे' इत्येतानि परस्मैपदेषु, विशेषतः विधिलिङादिषु। मध्यमपुरुषः 'युष्मद्' शब्देन, उत्तमपुरुषः 'अस्मद्' शब्देन निर्दिश्यते। लट् वर्तमानकाले, अथवा अद्यतनातीतकाले च। विधिलिङ्, लोट् द्विविधौ। लृट् भविष्यति, यदा धातुः स्वयमेव भविष्यार्थकः न भवति। लिट् उदाहरणैः — संहितादिभिः — दर्श्यते। 'होतृ', 'कार', 'सेयं', 'लाङ्गली', 'षा' इत्यादयः परम्परया सिद्धाः। 'शीतार्त', 'सेन्द्र', 'सौकार' इत्येतानि अपि। एते आद्यरूपाणि विष्णोः, अतः आचार्यस्य अधस्तात् हविः स्थाप्यते। 'शौरी', 'एतौ' विष्णवे; 'इमौ' दुर्गायै; 'अमू' अस्माकं; 'अर्जुनः' अपि। 'षड्' षट् अर्थे; 'षण्मातरः' षट् मातरः; 'वाक्छुर', 'वाग्धसृत्था' अपि। 'प्रश्न' हरीः षष्ठरूपम्; 'कृष्णष्टीक' अपि। त्वं चक्रपाणिः, त्वं चौरः, त्वं बलवानपि। एवं, भगवन्, कल्पाध्यायस्य माहात्म्यं, वेदविकल्पस्य स्वरूपं, विभक्तीनां प्रयोगः, धातूनां लकाराः, शब्दरूपाणि, तथा देवतानां नामानि, सर्वं तत्त्वेन प्रतिपादितम्।