एकदा महर्षिर्नारदः धर्मज्ञानलाभाय पितामहमुपसंगम्य पप्रच्छ। तदा पितामाहः प्रीत्या तं प्रवक्तुमारेभे— "नारद, मानवः स्वदिने दानं पठनं कर्तव्यकरणं च कृत्वा तदहर्निशं सफलयेत्। न चात्र बलं सामर्थ्यं वा प्रयत्नः कारणं भवति, यथोच्चादवन्तरं सलिलं स्वयमेव अधः प्रवहति, तथा ज्ञानमपि स्वयमेव जिह्वाग्रे आगच्छति। येषां ज्ञानलाभे स्पृहा सदा वर्तते, तेषां नेत्रयोः निद्रा चिरं न तिष्ठति। यः ज्ञानार्थी, स गरुडः वा हंसः इव सागरमपि तरति। सः धनिनः समीपात् अपि ज्ञानं प्राप्नोति, यथा कश्चित् राक्षसात् किंचित् गृह्णाति। तं लोकध्वनिना न विक्षिप्यते न च स्वसुखस्य प्रतीक्षां करोति। एवं गुरोः सेवया शिष्यः तस्मिन् स्थितं ज्ञानं प्राप्नोति। अन्यथा, केवलं ज्ञानात् एव ज्ञानमुत्पद्यते, अन्यथा न जायते। यथा युवत्याः वन्ध्यायाः फलोत्पत्तिर्न स्यात्, तथैव ज्ञानं तस्य न फलं ददाति। यो वेदस्य प्रथमार्थं जानाति, स ब्रह्मणि योग्यः भवति। केवलात् ज्ञानात् एव कर्मसु कौशलं लभ्यते। अत्र चतुर्थं आङ्गिरसं, पञ्चमं शान्तिकल्पः इति। नक्षत्रकल्पे यत् निर्दिष्टं, तदपि अत्र ज्ञेयं। धर्मार्थकाममोक्षप्राप्त्यर्थं विस्तरेण उपदिष्टमस्ति। तानि सर्वाणि संहिताकल्पे ऋषिभिः सत्यदर्शिभिः निर्दिष्टानि। मायाविधीन् स्वयम्भूः निर्दिष्टवान्। तथा वाय्वीयराशिनां शान्त्युपायाः पृथक् शिक्षिताः। एतेषां भेदाः अपि शङ्खेषु पृथगेव स्थापिता इति। एतानि सर्वाणि त्वां वक्ष्यामि, द्विजश्रेष्ठ, तदेकाग्रचित्तः शृणु। कण्ठं छित्वा एते शुभदं कुरुतः। ततः शब्दः उच्चार्यः, अनेन अनन्तत्वार्थं विचार्यते। यानि कर्माणि हीनानि अतिक्रान्तानि वा, अनिष्टानि च, तानि निष्फलानि भवन्ति। तेषां रक्षार्थं सम्यक् शोधनविधिः निर्दिष्टः। हीनं वा अधिकं कर्म न कर्तव्यं, एष धर्मः। एतस्मिन्नर्थे गोमयं लेपनीयमिति, नारद। यज्ञार्थं गोमयं न आनयेत्, इत्यपि उक्तम्। तेषां निष्कासनार्थं निष्क्रान्तिः अनुशंसिता, द्विज। अस्थिशल्यनिष्कासनसिद्ध्यर्थं एष नियमः ब्रह्मणा निर्दिष्टः। तस्मात् आपः प्रक्षिप्यते, ऋत्विजां विशारदैः। शुभदं मृन्मये पात्रे आपः प्रक्षिप्य स्थापनीया। यदा वेदिकायां स्थाप्यते, तदा समिद्धग्निः स्थाप्यते। तेषां रक्षार्थं तस्मिंस्तु ब्रह्म स्थापनीयः। यजमानः पूर्वदिशि तिष्ठेत्, सर्वे ब्राह्मणाश्च, हे नारद। यः कर्ता उदासीनचित्तः भवति, तस्य कर्म न सिद्ध्यति, एष धर्मः। ऋत्विजां तु न नियमः, यथालाभं पूजनीयः। घृतपात्रं त्र्यङ्गुलं, पिष्टपात्रं षडङ्गुलं च स्यात्। स्रुवः षडङ्गुलः, स्रुचः त्र्यर्धाङ्गुलः इति। प्रक्षणीदक्षिणे प्रणीतेषु पात्रं स्थाप्यं, अष्टाङ्गुलविस्तृतम्। प्रणीते समीपे आपः पूरयितव्या। एवं पितामहेन नारदाय धर्मज्ञानकर्मणां रहस्यं सम्यगुक्तम्।