शः, षः, सः इत्येतानि प्रत्ययाः यदि द्वितीयस्थाने आगच्छन्ति तर्हि तान् न स्वीकरोतव्यं, यथा मत्स्यः जलमध्ये कक्षं न वेत्ति। ऋग्वेदस्य मन्त्राः छन्दःस्वतन्त्राः सन्ति, पादाः अक्षरसंख्यया मीयन्ते। प्रत्ययः रेफसहितः स्वरविभागेन मीयते। यदि सibilantेन सह लघु ऋ् दृश्यते तदा तं ज्ञातव्यम्। गुरूः अक्षरः अवगन्तव्यः, तत्र त्रिविधमन्त्रः उदाहरणं अस्ति। पञ्चमः निरृतिः, तत्र ऋ् अक्षरेण चिह्नितः अस्ति, न संशयः। कदाचित् इकार-उकारयोः अभावेन मन्त्रः एकपदक्रमात् पृथक् भवति। विधिपूर्वकं अक्षरगणनया स्वर-व्यञ्जनयोः स्वरूपं निश्चितम्। षः, सः अक्षरयोः मुक्तरूपं ज्ञायते; हकारेण सह बद्धरूपं परिज्ञायते। इकार-उकारयोः दोषयुक्तस्य च समावेशः भवति। अनन्तरं अन्त्यनासिकः, अनुस्वारः, कण्ठनासिकः अपि गणनीयः। यः उक्तलक्षणयुक्तः सः तेन परिभाषितः; अन्यः विपुला इति कथ्यते। तादृशयोगे अक्षराणि दीर्घगुरूणि विज्ञेयानि। यत्र मुक्तरूपं दृश्यते, तत्र स्वस्वरे पूर्वं तिष्ठति। शब्दानां स्वरविशेषाः अष्टधा अवगन्तव्याः। मध्योन्नतः, स्वरः, द्विः उन्नतः—एते शब्दानां अष्ट नामानि। सर्वे संग्रहस्थाः प्रारम्भोन्नतेन स्वरघातेन स्पृष्टाः। यत्र केवलं स्वरः दृश्यते, तत्र सौम्यस्वरः उपनियोज्यः। इह उच्यते—वैश्येषु श्रेष्ठता अस्ति; यदि कस्यचित् अक्षरस्य उच्चारणं न लभ्यते तदा स्वव्याकरणेन वाक्यं नयेत्। साममन्त्रेषु उच्चारणं शमितं भवति; स्वरसूक्ष्मत्वात् न ज्ञायते। यदा मालिका जीर्णा जाग्रति तदा ब्राह्मणः तत्त्वं चिन्तयेत्। यावत् निवासरात्रिः, मध्यभागः अस्ति। वाक्संयमं कृत्वा, प्रातः उत्तिष्ठ्य, द्विधान्यं भक्षयेत्। सर्वे कंटकवृक्षाः पुण्याः, क्षीरवृक्षाः प्रसिद्धाः। पूर्वनदीं यथा तरति तथा अक्षराणि सम्यक् उच्चारितव्यानि। एते अग्निहोत्रात् उत्पन्नाः, तद्वत् उचितस्वराः उत्पाद्यन्ते। मधु-घृतं पीत्वा शुद्धः भूत्वा तदा वदेत्। सप्तमन्त्राणां त्यागं विना यथेष्टं वाक्यं वदेत्। स्वर-व्यञ्जनयोः माधुर्यं नष्टं—न संशयः। अपथ्यस्थं, दग्धं, वा दुष्टाक्षरैः भक्षितं अन्नं—तस्य दोषात् विमुक्तिः न, यथा पापस्य पापात्। ब्रह्म उच्चारितं मधुरया स्वस्वच्छया वाचा दीप्तिमान् भवति—न नासिकया, न स्तब्धोष्ठेन, न सर्वनासिकैः। यः वाक्क्लिष्टः, वा जिह्वाबद्धः, सः अपि व्यवहारपाठाय योग्यः। किन्तु तस्य उच्चारणं तानि अक्षराणि यत्र सुव्यक्तोष्ठः। ये आलस्ययुक्ताः, रोगयुक्ताः, वा चित्तविक्षिप्ताः। ते शनैः पन्थानं यान्ति, योजनेन बहिः न गच्छेयुः। गरुडः अपि यदि न गच्छति, तदा एकपदमपि न चलति। यथा बधिरस्य वाक्, वा शत्रुदृष्टया प्राज्ञया स्त्रिया। सहस्ररूपेषु अपि सा संशयस्थायिनी। सा सभामध्ये न दीप्तिमती, यथा वृद्धस्य गर्भे स्त्री।