नारदाय महर्षये भगवान् एवमुवाच—इदानीं रङ्गस्य यथायोग्यं विधानं प्रवक्ष्यामि, मम मतं शृणु। छन्दसां पादेषु चतुर्षु प्रकारेषु दश शब्दान्ताः कीर्तिताः। यत्र केवलं स्वर एवावशिष्यते, तत्र व्यञ्जनस्य सम्भावना नास्ति। व्यञ्जनं रत्नवत् ज्ञेयं, स्वरः तु तस्य सूत्रवत् परिगण्यते। तत्र व्यञ्जनं दुर्बलं भवति, स्वरः पुनः प्रबलः स्यात्। जिह्वामूलं ओष्ठ्यं च, सशब्दस्याष्टविधं गमनं च विज्ञेयम्। तत्र विसर्गस्य विचारः कार्यः, तालव्यं च तत्रैव जायते। यत्र विस्तारः दृश्यते, स व्यञ्जनात्मकः कथ्यते; संनिकर्षः तु स्वरात्मकः इति। यत्र विस्तारः, स स्वरात्मकः निर्दिष्टः। तथाविधं स्वरान्तं विज्ञेयम्, अस्पष्टशकारादीनां विनाऽपि। यदि श, ष, स प्रत्ययाः द्वितीयस्थाने यान्ति, तान् न गणयेत्, यथा मत्स्यः सलिले क्षुरं न पश्यति। ऋचः छन्दसि स्वच्छन्दं लक्षणं, तत्र पादाः अक्षरसंख्यया मीयन्ते। प्रत्ययः रेफसहितः स्वरविभागेन मीयते। यदि ऋ लघु स्यात् शकारसंयुक्तः, तं विज्ञेयम्। गुरु अक्षरं ज्ञेयं, तत्र त्रैपदी दृष्टान्तः। पञ्चमं तत्र निरृतिः, ऋकारेण लक्षिता निःसंशयम्। कदाचित्, इकारयुक्तं उकारयुक्तं च विना, पदानां क्रमात् पृथग्भवति। निर्दिष्टाक्षरविचारात् स्वरव्यञ्जनयोः सत्त्वमवधार्यते। षकारस्य सकारे च विवृतं रूपं ज्ञेयम्; हकारेण संवृतं रूपं मन्यते। इकारः उकारः च, दोषयुक्ताः अपि, तत्रैव संगृह्यन्ते। पश्चात् अनुस्वारः, अनुनासिकः, कण्ठ्यनुनासिकः च परिगण्यः। यः उक्तलक्षणयुक्तः, स एव परिभाष्यते; अन्यः विपुला इति ख्यातः। एवं संयोजनेषु, दीर्घगुर्वक्षरं विज्ञेयम्। यत्र विवृतं रूपं दृश्यते, स्वस्वरे पूर्वं तिष्ठति। शब्दस्वराणां लक्षणानि अष्टधा विज्ञेयानि। मध्ये, उन्नतं, स्वरितं, द्विउन्नतं—एते शब्दानां अष्ट नामानि। सर्वे तु संग्रहस्थाः आद्ये उन्नतेन स्वरिताः प्रह्रियन्ते। यत्र केवलं स्वरितः, तत्र मृदु स्वरः प्रयुज्यते। अत्रोच्यते—वैश्येषु श्रेष्ठता, यदि कस्यचित् अक्षरस्य उच्चारणं न दृश्यते, तर्हि तद्ग्रन्थस्य व्याकरणेनैव गन्तव्यं। सामगानां तु उच्चारणं मन्दं, स्वरलाघवात् तन्न न ज्ञायते। यदा हारः जीर्णः जागरितश्च, ब्राह्मणः तत्त्वं चिन्तयेत्। यावज्जागरणरात्रिः, मध्यमा तिष्ठति। वाक्संयमं कृत्वा, प्रातःकाले उत्तिष्ठ्य, द्विदलधान्यं भक्षयेत्। सर्वाणि कंटकिनि वनस्पतयः पुण्याः, क्षीरदायिनः प्रसिद्धाः। स यथोचितं अक्षराणि उच्चारयेत्, यथा पूर्वतो नदीं तरति। एतानि अग्निहोत्रात् जातानि, तैः एव सम्यक् शब्दाः उत्पाद्यन्ते। मधु सर्पिषी पीत्वा, शुद्धः सन्, ततः वदेत्। सप्त मंत्रान् न विहाय, यथाकामं वाक् उच्चार्यते। स्वरव्यञ्जनयोः माधुर्यं नश्यति—अत्र न संशयः।