विद्वांसः तु जानन्ति यथा स्वरस्य प्रयोगः आद्याक्षरात् आरभ्य पदान्तं यावत् प्रवर्तते। चत्वारः प्रकाराः प्रारम्भस्य ज्ञातव्याः, इति मम मतम्। ह्रस्वस्वरस्य अनन्तरं, तथा च आदौ, यः पश्चात् वत्सस्य (अर्थात् पश्चात् अक्षरस्य) आगच्छति, स अपि अग्रे स्थितः। तेषु चतुर्षु प्रारम्भेषु, अन्तरम् एकया मात्रा मीयते। अन्येषु तु अर्धमात्रा, अपरेषु तु अणुमात्रा भवति। ‘प’ इत्यत्र, अनन्तरं अक्षरं तद्वर्गीयं भवति; स्पर्शाक्षराणां तु परमेश्वरः प्रवर्तते। ‘अ’ इत्यक्षरं रक्तं इति कथ्यते, ‘त’ इत्यक्षरेण सह तद् वर्णितम्। पूर्वस्यार्धमात्रा तु न्यूनमात्रया विस्तार्यते। रेफः, रङ्गः, लोपः, तथा कदाचित् अनुनासिकता अपि दृश्यते। तद् मृदु च द्विमात्रमितम्; उदाहरणं दधन्वा इति दत्तम्। एवं रङ्गः यथावत् प्रवर्त्यः, इति मम मतम्, हे नारद। चतुर्विधेषु चरणेषु, दश प्रकाराः पदान्तानां उल्लिखिताः। यत्र केवलं स्वरः अवशिष्यते, तत्र व्यञ्जनानि न भवन्ति। व्यञ्जनं रत्नवत्, स्वरः तन्तुवत् ज्ञातव्यम्। तत्र व्यञ्जनं दुर्बलं, स्वरः तु बलवान्। जिह्वामूलं, ओष्ठ्यं, तथा सप्तसप्ति-श्लेषणं शिष्कारस्य ज्ञातव्यम्। तत्र विसर्गः अपि विचार्यः, तालव्यः अपि उत्पद्यते। विस्तारः व्यञ्जनात्मकः कथ्यते, सन्निकर्षः स्वरात्मकः इति। यत्र विस्तारः दृश्यते, तत्र स्वरात्मकः इति निर्दिष्टम्। यः एवं स्वरान्तः, स ज्ञेयः, अस्पष्ट-शिष्कारस्य अपवादः। यदि ‘श’, ‘ष’, वा ‘स’ प्रत्ययः द्वितीयं स्थानं प्राप्नुवन्ति, तत्र तान् न प्रतीयात्, यथा मत्स्यः जलस्थे कर्तरीं न पश्यति। ऋग्वेदस्य ऋचः मुक्तच्छन्दः, चरणाः अक्षरगणनया मीयन्ते। प्रत्ययः रेफसहितः स्वरविभागेन मीयते। यदि शिष्कारसहितं ‘ऋ’ लघुं दृश्यते, तद् ज्ञेयम्। गुरूः अक्षरः ज्ञातव्यः; तत्र त्रिविधं उदाहरणम्। तत्र पञ्चमः निरृति, निःसंशयं ‘ऋ’ इत्यक्षरेण चिह्नितः। कदाचित् ‘इ’ ‘उ’ स्वरयोः अभावेन, काव्यं एकपदक्रमात् पृथक् भवति। नियताक्षरविचारात् स्वरव्यञ्जनयोः ध्वनिः स्थाप्यते। ‘ष’ ‘स’ अक्षरयोः विवृतस्वरूपः ज्ञातः; ‘ह’ अक्षरेण संवृतस्वरूपः ज्ञेयः। ‘इ’ ‘उ’ स्वरौ, तथा दोषयुक्ताः अपि गण्यन्ते। ततः अनुनासिकान्तः, अनुस्वारः, तथा कण्ठनासिकः अपि विचार्यः। यः उक्तलक्षणयुक्तः, स तथा परिभाषितः; अन्यः विपुला इति कथ्यते। एवं संयोजनानन्तरं, दीर्घगुरूः अक्षराः ज्ञेयाः। यत्र विवृतस्वरूपः दृश्यते, स स्वस्य स्वरस्य पूर्वं स्थितः। शब्दानां स्वरलक्षणानि अष्टविधानि ज्ञातव्यानि। मध्योन्नतः, स्वरितः, द्विःउन्नतः—एते अष्ट नामानि शब्दानाम्। सर्वाणि तानि संग्रहस्थानि आद्योनातेन स्पृष्टानि। यत्र केवलं स्वरितः प्रवर्तते, तत्र मृदु स्वरः प्रवर्त्यः। अत्र उच्यते—वैश्यानां तु श्रेष्ठता; यदि कस्यचित् अक्षरस्य उच्चारणं न दृश्यते, तदा तद् वाक्यं स्वस्य व्याकरणानुसारं प्रवर्त्यं।