प्रथमं, पदारम्भे च पदान्तरारम्भे च, संयुक्ताक्षरेषु अवग्रहेषु च, उच्चारणस्य नियमाः निर्दिष्टाः। पदारम्भे अपि, वियोगं विना, संयुक्तस्य अन्ते तस्य स्थितिः भवेत्। शेषं ह्रस्वस्वरः वा "हृ" इत्यक्षरः वा, अस्पष्टद्वयम् अपि आरम्भे स्यात्। यत् अधमं तत् अधमेव तिष्ठति; यत् समूहस्थं, तदपि अधमेव भवति। "प्रिय", "दूत", "घृत", "चित्त", "अति" इत्येतानि शब्दानि अधमस्वरेण उच्चारितव्यानि। शतिषु शुद्धेषु च, अधमात् उच्चस्वरं प्रति पाठः आरोहति। "विश्वानर" इत्यक्षरः "ओ" इत्यक्षरः च स्वरितस्वरेण उच्चारितव्यानि; अन्यानि अपि, हे नराः, एवं उच्चारणीयानि। द्विस्वरप्रयोगे यत्र, ह्रस्वस्वरः दीर्घवत् कर्तव्यः। निमिषकालः मात्राः इति कथ्यते; अन्ये तु विद्युत्प्रकाशकालः इति मन्यन्ते। ऋक्-स्वराणां वा समसंयोगिनां स्वरः एवं केचित् घोषयन्ति। स्वरप्रयोगः आरम्भस्यान्तं प्रति, तस्य प्रवृत्तिः ज्ञायते। चत्वारः प्रकाराः आरम्भस्य विज्ञेयाः—इति मतिरस्ति। ह्रस्वस्वरानन्तरम् आरम्भे च, वत्सानुगतं यदनुगच्छति, तदपि अग्रे भवति। चतुर्षु आरम्भेषु, मात्रया अन्तरं मीयते। अन्येषु अर्धमात्रा; केषुचित् अनुमात्रा इति। "प" इत्यत्र, अनुगताक्षरः तद्वर्गीयः; स्पर्शाक्षरेषु, परमेश्वरः प्रयुज्यते। "अ" इत्यक्षरः रक्तः इति कथ्यते, "त" इत्यक्षरेण सः वर्णितः। पूर्वस्य अर्धमात्रा, न्यूनमात्रया विस्तार्यते। रेफः, रंगः, लोपः, अनुनासिकः च कदाचित् दृश्यन्ते। तद् मृदुं द्विमात्रं च; "दधन्वा" इत्युदाहरणं दत्तम्। एवं रंगः प्रयुज्यते—इति मतिरस्ति, हे नारद। चतुर्णां पादानां मध्ये, दश शब्दान्ताः वर्णिताः। यत्र केवलं स्वरः तिष्ठति, तत्र व्यञ्जनं न दृश्यते। व्यञ्जनं रत्नवत्, स्वरः सूत्रवत् विज्ञेयः। तत्र व्यञ्जनं दुर्बलं, स्वरः तु बलवान्। जिह्वामूलं ओष्ठ्यं, शष्करस्य अष्टविधगति च ज्ञेयाः। तत्र विसर्गः मननीयः, तालव्यः अपि उत्पाद्यते। विस्तारः व्यञ्जनः इति कथ्यते; सन्निकर्षः स्वरः इति। यत्र विस्तारः, तत्र स्वरान्तः इति निर्दिष्टम्। स्वरान्तः तादृशः विज्ञेयः, अस्पष्टशष्करान् विना। यदि "श", "ष", "स" प्रत्ययाः द्वितीयस्थाने आगच्छन्ति, तान् न ग्राह्यं, यथा मत्स्यः जलस्थे कर्षकं न जानाति। ऋग्वेदस्य ऋक् मुक्तछन्दः, पादाः वर्णसंख्यया मीयन्ते। प्रत्ययः रेफसहितः स्वरविभागेन मीयते। यदि "ऋ" ह्रस्वं शष्करेण संयुक्तं स्यात्, तद् लघुं विज्ञेयम्। गुरुवर्णः ज्ञेयः; त्रिविधमन्त्रः उदाहरणम्। पंचमं निरृतिः; "ऋ" इत्यक्षरेण तद् निश्चितम्। कदाचित् "इ" "उ" स्वराभावे, मन्त्रः एकशब्दानां क्रमात् पृथक् भवति। निर्दिष्टवर्णानां विचारात्, स्वरव्यञ्जनयोः ध्वनिः स्थाप्यते। "ष" "स" अक्षरयोः मध्ये, विस्तीर्णरूपं ज्ञायते; "ह" इत्यक्षरेण संवृतरूपं विज्ञायते।