श्रूयतां, स्वरस्यानां विधानं प्राचीनैः मुनिभिः प्रतिपादितम्। उदात्ते निष्ठितौ निषादः गान्धारश्च गृह्येते, अनुदात्ते तु ऋषभः धैवतश्च समाविष्टौ। यत्र कण्ठ्याः, उष्मणः, जिह्वामूल्याः च वर्णाः प्रयुज्यन्ते, स्वभावतः जाताः शीघ्रं स्पष्टं च स्थिरवर्णैः उच्चार्यन्ते। एतेषां स्वरस्यानां लक्षणानि पृथक् पृथक् वर्णयिष्यामि। एकैकस्य वर्णस्य, स किं वा ‘क’ अथवा ‘व’ इत्यादिना युक्तः स्यात्, स सवरितः भवति। यत्र यत्र ‘इ’ स्वरः उदात्तः स्यात्, तत्र कदाचित् ‘प’ वा ‘व’ इत्यत्रापि दृश्यते। यत्र यत्र ‘ए’ वा ‘ओ’ द्वाभ्यां उदात्तस्वराभ्यां जातौ, अथवा यत्र ‘अ’ स्पष्टतया उच्चार्यते, तत्र तत्र उदात्तस्य पश्चात् यः वर्णः, स सवरितः भवति छन्दसि। यत्र यत्र सवरितः अवग्रहेन अनन्तरं दृश्यते, यत्र यत्र ‘इ’ स्वरः अन्येन ‘इ’ स्वरः सह संयुज्यते, यत्र यत्र स्वरस्य मध्ये सवरितः दृश्यते – स वर्णः स्वभावतः गानस्य आदौ मुख्यः स्वरः सञ्जायते, शीघ्रमेव उच्चार्यते। यदा ध्वनिः लुप्यते, तदा निगीर्णविरामः सञ्जायते, मिश्रस्वरः तु ‘हीगोवर्ण’ इति कथ्यते। यदि एका उदात्ताक्षरस्य पूर्वे अन्यदपि वर्णः स्यात्, तदा चत्वारः आद्याः स्वराः, ‘कंस’, ‘पुं’, ‘स्फुटि’ इत्यादयः नामभिः शास्त्रदृष्ट्या ज्ञायन्ते। यदि पदस्य अन्ते ‘इ’ स्यात्, ततः परं पदं ‘उ’ इत्यादिना आरभ्यते, अथवा द्वाभ्याम् ‘उ’ इत्यादिभ्यः, तदा त्रयः दीर्घस्वराः ज्ञेयाः, तथा च वर्णसंयोगे अपि दृश्यन्ते। यदि बहुषु उदात्तेषु वर्णेषु अनन्तरं अनुदात्तः स्यात्, अथवा द्वौ वा अधिकं वा उदात्तौ दृश्येते, तत्र कदापि ‘र’ अथवा ‘ह’ द्वित्वं न भवति। चतुर्थः तृतीयेन सह, द्वितीयः प्रथमेण सह भवति। पूर्ववर्णः अनन्तः स्यात् यदि परवर्णः अन्ते दृश्यते। वर्गान्ताः वर्णाः ‘श’, ‘ष’, ‘स’ च, तेषां च यः संयोगः, त एव अन्त्यवर्णैः सह ज्ञेयाः। तृतीयः चतुर्थश्च, चतुर्थात् परं यत् पदं, तत्र अनुनासिकः, उपध्मानीयः, मूर्धन्यः च केषुचित् स्थितिषु अनन्तरं दृश्यन्ते। यत्र यत्र संयोगः दृश्यते, तथा च पदान्ते व्यञ्जनम्, तत्र तत्र संयोगात् स्वरः उच्चीयते, तथा च दीर्घीकृतः भवति। संयोगात् अनन्तरं यः स्वरः, स अपि संयोगस्य वशे स्थितः ज्ञेयः। अनुनासिकः पदान्ते, अथवा स्वतः प्रत्यये अनुक्रम्य उत्पद्यते। पादस्य आदौ, अन्यपादस्य आदौ, संयोगे च अवग्रहस्य च, अपि च पादस्य आदौ विना विभागेन, संयोगान्ते तिष्ठेत्। शेषलघ्वक्षरं, ‘हृ’ इत्यपि, अथवा अस्पष्टद्वन्द्वं पादादौ, यद् हीनं तद् हीनमेव तिष्ठति; यत् समूहस्थं, तदपि हीनमेव। ‘प्रिय’, ‘दूत’, ‘घृत’, ‘चित्त’, ‘अति’ इत्येतानि शब्दानि हीनस्वरे उच्चार्यन्ते। शतशः शुद्धेषु च, उच्चारणं हीनात् उदात्तं प्रति वर्धते। ‘विश्वानर’ अक्षरं, ‘ओ’ इत्यपि, सवरितेन उच्चार्यते; अन्यानि अपि तथा, हे नराः। लघुस्वरः दीर्घवत् क्रियते, यत्र द्विस्वरः प्रयुज्यते। निमेषकालः मात्रेति कथ्यते; अन्ये तु विद्युत्पातकालमाहुः। ऋग्वेदस्य स्वराः, वा समसंयोगयुक्ताः, एवं केचित् प्राहुः। एवं स्वराणां, संयोगानां, दीर्घलघ्वक्षराणां, च उच्चारणस्य विधानं, महर्षिभिः परिशोधितं, पवित्रं, संक्षिप्तेन रूपेण उपदिष्टम्।