अथ कथां प्रवक्ष्यामि, यथाऽत्र शास्त्रे निर्दिष्टम्। चतुर्थस्वरेण अन्धजाः पितरश्च जीवन्ति; अति-निच्चस्वरेण स्थावरजङ्गमाः सर्वे प्राणिनः तिष्ठन्ति। य एव दीप्ताः, विस्तारयुक्ताः, दयालवः च, त एव मृदु-मध्यमाः सन्ति। दीप्तता अधःस्वरे, द्वितीयस्वरे, तथा चतुर्थे अपि दृश्यते। द्वितीयस्वरे अन्तरालानि स्मरणीयानि—मृदु, मध्यम, विस्तारितानि। विस्तारः निच्चस्वरे भवति, मृदुता तद्विपरीते। ये द्वितीयस्वरे संयताः, तेषां परं उत्तमः स्वरो आगच्छति; अत्र संयताः चतुर्थस्वरेण गच्छन्ति। अति-उच्चस्वरं न उत्पादयेत्, न च स्वरयोः मध्ये। गति द्विविधा—शब्दान्ते संधिः, ह्वानसमेतम्। स्वरान्तरस्य संयताः अन्तरालाः लघु, दीर्घ, तीव्रः च। उच्चस्वरे दीप्तता ज्ञेयम्, तथा स्वरिते अपि—यथा विद्वांसः जानन्ति। उच्च, अनुच्च, स्वरितसम्बद्धः च दृश्यन्ति। अधुनाऽहम् त्रिविधं स्वरानाम् अभिहितिं प्रवक्ष्यामि। यः उदात्तः, तस्य अनन्तरं स्वरितः आगच्छति। यः वर्णः स्वरात् अतीतः, स स्वरितः इति कथ्यते, द्विविधः च। सप्तधा स्वरः ज्ञेयः, यथाऽर्थविवेकः। सप्तस्वरान् श्रोत्रदक्षिणे यथायोग्यं योजयेत्। न उच्चात् उच्चतरं, न निच्चात् निच्चतरं अस्ति। उच्चनिच्चयोः मध्ये यः, स 'सम' इति परम्परया कथ्यते। उदात्ते निषादः गान्धारः च, अनु-उदात्ते ऋषभः धैवतः च सम्मिलितः। यत्र कण्ठ्यः, ऊष्माः, जिह्वामूल्यः च उच्चार्यन्ते, तत्र स्वाभाविकः, शीघ्रः, स्पष्टः, स्थिरव्यञ्जनः च वर्णः जायते। अधुना स्वराणां लक्षणं पृथग् वक्ष्यामि। यः वर्णः 'क' अथवा 'व' युक्तः, स स्वरितः भवति। यत्र 'इ' उच्चारणे उदात्तः भवति, कदाचित् 'प' वा 'व' मध्ये। यत्र 'ए' वा 'ओ' द्वयोः उदात्तयोः उत्पन्नः, अथवा 'अ' स्पष्टः उच्चार्यते। यः उदात्तानन्तरं छन्दः आगच्छति, स स्वरितः भवति। यत्र स्वरितः अवग्रहानन्तरं दृश्यते। यत्र 'इ' अन्येन 'इ' संयुक्तः। यत्र स्वरितः स्वरस्य मध्ये, मुक्तः वा संयुक्तः। स स्वरः स्वभावतः आरम्भे मुख्यः स्वरः इति ज्ञेयः, शीघ्रं उच्चार्यते। यत्र ध्वनिः लुप्तः, तत्र संयमितः विरामः भवति; मिश्रस्वरः 'हीगोवर्ण' इति कथ्यते। यदि एकस्य उच्चस्वरस्य पूर्वं अन्यः वर्णः अस्ति। आरम्भे चत्वारः स्वराः, 'कंष', 'पुं', 'स्फुटि' इति शास्त्रानुसारः। यदा पदं 'इ' अन्ते समाप्तं, अनन्तरं 'उ' आरम्भे अस्ति। यदा पदं 'इ' अन्ते, तस्य अनन्तरं द्वौ 'उ' अगरे। तत्र त्रयो दीर्घस्वराः ज्ञेयाः, तथा वर्णसंयोगे अपि। यदि बहुषु उच्चस्वरेषु, अनन्तरं अनुच्चस्वरः दृश्यते। यत्र द्वौ वा अधिकः उच्चस्वरः सन्ति। एवं स्वरेषु विविधा व्यवस्था, स्वरानां गुणाः, तेषां संयोगः, उच्चारणविधिः च, शास्त्रे यथाक्रमं उपदिष्टा।