षञ्जे उत्तममन्द्रा दृश्यते, ऋषभे अभिरूहता इति विदितम्। मध्यमे तु सौवीरा हृषिका च पञ्चमे स्वरस्थाने स्थिते। निषादे रजनी ज्ञेयम्; सप्त ऋषिमूर्चनाः तत्र सन्ति। पितृणां सप्त मूर्चनाः, यक्षाणामपि तादृशाः, संशयः नास्ति। षञ्जः देवतानां प्रियः, ऋषभः ऋषिणां प्रियः। पञ्चमः स्वरः देवतानां, पितृणां, ऋषिणां च प्रियत्वं याति। गीतस्य गुणाः च प्रवृत्तयः दशधा कथ्यन्ते—काकस्वरः, मूर्धगतः, स्थानहीनः च। विक्षिप्तः, तालहीनः—एते चतुर्दश दोषाः गीतस्य निर्दिष्टाः। भाग्यवन्तः माधुर्यं इच्छन्ति, अन्ये उन्नतिं कामयन्ते। गान्धारः सुवर्णवर्णः, मध्यमः मालतीपुष्पसदृशः। निषादः सर्ववर्णानां स्वभावः; एते स्वरवर्णस्य लक्षणानि। ऋषभः च धैवतं च—एतौ द्वौ क्षत्रियत्वेन गण्येते। शूद्रत्वं अर्धनियमेन निश्चितम्; तस्य पतितावस्था न संशयः। यदा मध्यमस्थाने अधो गच्छति, निषादः षाङ्जववर्गे गणनीयः। ऋषभः निषादसहितः—एवमिदं पञ्चमं ज्ञेयम्। धैवतस्य दुर्बलत्वात्, मध्यमग्रामः इति कथ्यते। यत्र धैवतं कम्पितं भवति, तत्र षाङ्गयामः अभिधीयते। तत् साधारितं ज्ञेयम्; पञ्चमः कैशिकः इति कथ्यते। यः विश्रान्तिस्थानं मध्यमे, तेन कैशिकमध्यमः इति नाम्ना प्रसिद्धः। कश्यपः उक्तवान्—कैशिकः मध्यमग्रामात् उत्पद्यते। ‘वेति’ नाम वाद्यं, गन्धर्वानां प्रियं। द्वितीयः गान्धारः, तृतीयः स्मृतः ऋषभः। षष्ठः निषादः, सप्तमः स्मृतः पञ्चमः। मेषे गान्धारः उच्यते, क्रैञ्चे मध्यमः कथ्यते। अश्वः धैवतं उक्ति, गजः निषादं उच्चारति। गान्धारः नासिक्यः, मध्यमः उरःस्थः। मूर्धात् धैवतं ज्ञेयम्, निषादः सर्वसन्धिभ्यः उत्पद्यते। षङ्गात् उत्पन्नत्वात् षाङ्जः इति नाम। वृषभसदृशध्वन्याः ऋषभः इति नाम। शुद्धगान्धारः गन्धधारणात् तद्वाच्यः। नाभिस्थानात् मध्यमः मध्ये स्थितिम् उपगच्छति। पञ्चस्थानोत्पत्त्या पञ्चमत्वं निश्चितम्। अन्ये पञ्च स्वराः अपि पञ्चस्थानोत्पन्नाः इति ज्ञेयम्। षाङ्जः अग्नौ गायति, ऋषभः ब्रह्मणः इति कथ्यते। पञ्चमः स्वरः त्वया गीयते; अतः तं तथा अवगच्छ। प्रथमस्वरस्य देवता ब्रह्मा, षाङ्जस्य अपि तद्वत्, विदुषां मतम्। गोः प्रसन्नता गान्धारस्य नामकरणे कारणम्। सोमः पञ्चमस्वरस्य देवता स्मृतः, ब्रह्मराद्रैः उपदिष्टः। पूर्वोत्पन्नानां स्वराणां संयोगात् तस्य नामकरणम्।