ऋषयः धर्मानुष्ठानपरायणाः सन्ति, तेषां मध्ये यः वेदानधीतवान्, स एव महान् इति ख्यातम्। तत्र कश्चित् जिज्ञासुः प्राह— “तद्वद, किम् तत् कर्म यद्विज्ञाय सर्ववेदवेदाङ्गेषु कौशलवान् भवति? येषां विज्ञानं छन्दःशास्त्रं च, तेषां विवादाङ्गानि षट् ज्ञातानि। धर्मनिर्णये चत्वार एव वेदाः प्रख्याता इति विद्वांसः वदन्ति। तानधीत्य एव जयः स्यात्, नान्यथा, कोटिशः शास्त्रेष्वपि। त्वं तु अस्माकं मध्ये वेदाङ्गविदां महत्तमः, सम्मानदायिन्। अहं ते समासेन निःश्शङ्कं सारं वक्ष्यामि। मम वचनात् शृणु, यद्वेदवितां मतम् वेदेषु प्रख्यातम्। यज्ञान्ते विशेषतः स्वरशास्त्रं प्रयुज्यते। सामगाने त्रिविधः स्वरान्तरः ज्ञेयः। यथोपदेशस्य अज्ञानात् तेषां गानं स्वरभ्रष्टं भवति। तद्वाक् वज्रसमं होत्रारं विनाशयति, यथा इन्द्रशत्रुः स्वरदोषेण नष्टः। एते स्वरा सोमयागे पठ्यन्ते; सामगाने तु स्वरान्तरं अर्धमित्युक्तम्। त्वं तु तस्य स्पष्टं विवेचनं न शक्नोषि; एवं पाठनियमः। ऋग्वेदे च सामवेदे च आद्यः स्वरः उच्चारितव्यः। पार्थिवाख्यः स्वरः उच्चमध्यमयोः संयोजनेन भवति। द्वितीयः परं च, नीचस्वरे समाप्तः, तैत्तिरीयेषु चत्वारः स्वराः। ऋषिसत्तम, सामगाः नीचोच्चस्वरौ प्रयुञ्जते। तथा शतपथे अपि, एतौ द्वौ स्वरौ वाजसनेयिनोः। एवं सर्वेषु वेदेषु स्वराभ्यासः सामान्यः। सामवेदस्य शाखा लघुपाठा, अर्थबहुला, श्रेयसी च। सा शुद्धा, शुद्धिकरी, कल्याणी च, यथा तुभ्यं प्रख्याता। सप्तस्वरसङ्गता सा, एकविंशतिः मोचनानि च। शञ्ज, ऋषभ, गान्धार, मध्यम इत्येते नामानि। शञ्ज, मध्यम, गान्धार इति ग्रामाः कथ्यन्ते। स्वर्ग, अभ्र, गान्धार इति ग्रामस्य त्रयः स्थानानि। मध्यमग्रामे विंशतिः, शञ्जग्रामे चतुर्दश मोचनानि। नदी, विशाल, सुमुखी, चित्रा, चित्रवती, मुखा; आप्यायिनी, विश्वभृता, चन्द्रा, हेमा, कपर्दिनी च। शञ्जे उत्तरमन्द्रा, ऋषभे अभिरूहता। मध्यमे सौवीरा हृषिका च पञ्चमे। निषादे रजनी ज्ञेया; सप्त ऋषीणां मूर्छनाः। सप्त पित्रॄणां मूर्छनाः, तथैव यक्षाणाम् अपि निःसंशयम्। शञ्ज देवतान् तुष्टावयति, ऋषभः ऋषीन्। पञ्चमः स्वरः देवपितृऋषीन् तुष्टावयति। गीतस्य गुणा मोचनानि च दशधा निर्दिष्टानि— काकस्वर, मूर्ध्गत, अपदेशस्थानानि च। विक्षिप्तं, तालहीनं च— एते चतुर्दश गीतदोषाः। सौभाग्यवन्तः माधुर्यमिच्छन्ति, अन्ये तु उच्चत्वमिच्छन्ति।