द्वारस्थः स तु भगवाञ् वैश्वदेवः साक्षात् दृष्टः। तस्य हस्तपादौ प्रक्षाल्य, आसने सम्यक् उपविश्य, स ब्राह्मणश्रेष्ठं प्रति इदं वचनम् उवाच— "यद् यद् भोक्तव्यं तव गृहे, तत् सर्वं मयि दातव्यम्।" ततो ब्राह्मणः प्रत्युवाच— "मम गृहे सक्तु, यावक, तण्डुलाः, पिष्टकानि च सन्ति।" अतः स पुनरुवाच— "द्विजश्रेष्ठ, सुस्वाद्वन्नं वा साधारणं वा, यथासम्भवम्, पक्तं भोजनं मम दत्तव्यम्।" ब्राह्मणः पुनरपि अवदत्— "यद् यद् मम गृहे श्रेष्ठं भोजनं, तण्डुलैः यवैर् वा युक्तं, तत् सर्वं तुभ्यं दास्यामि।" एवमुक्ते सः, तस्य भार्या तं स्वादुं भोजनं ब्राह्मणाय समर्पयामास। महर्षिः स तु, अन्नं स्वादु समर्पितमपि, भोक्तुं नैच्छत्। तदा सः पृष्टः— "किं तव परितोषः, पुष्टिः वा सम्प्राप्ता?" पुनः पृष्टः— "क्व निवससि ब्राह्मण, क्व वा गन्तुम् इच्छसि?" स पुनरुवाच— "यदा क्षुधितः नरः अन्नं भुङ्क्ते, तदा तृप्तिः जायते। यथा होमकर्षणी अग्निना वा भूम्ना अग्रे दग्धा भवति, एवं देहधर्मौ क्षुधातृष्णे मम न स्तः, द्विजोत्तम।" "मानसः सुखम्, तुष्टिः च— एते द्वौ मनसो धर्मौ, द्विजोत्तम। यदा त्वं मामपृच्छः— 'क्व तव वासः? क्व वा गमिष्यसि?' तदा विद्धि— पुरुषः स्वभावतः सर्वव्यापी, यथा आकाशम्। अहम् गच्छामि, न तु आगच्छामि; न चैकत्र स्थिरं वासस्थानम् अस्ति।" "यद् एषा मे जिह्वा— 'इदम् स्वादु' इति वदति— सा त्वया कृता। यद् यद् स्वादु इति मन्यते, तत् अस्वादुत्वे दुःखहेतुः भवति। आदौ, मध्ये, अन्ते च, किम् अन्नं खलु सुखहेतुः? एषः अपि मे देहः पार्थिवः, पार्थिवाणवः निर्मितः। शर्करा फलानि च तद्वद् पार्थिवाणवः एव। तस्मात् मनः निगृह्यताम्, बुद्धिमन्; एतदेव मोक्षोपायः।" एवं श्रुत्वा, निडाघः सुमहात्मा साष्टाङ्गं प्रणम्य प्राह— "भगवन्, तव वचनात् मम मोहः निवृत्तः। अहम् अत्र प्राप्तः, त्वं मे परं तत्त्वं स्पष्टं प्रदास्यसि।" तदा स भगवान् परात्मस्वरूपं, वासुदेवाख्यं, स्पष्टया व्याख्याय, परया भक्त्या पूजितः, अननुज्ञातः अपि निर्जगाम। सा एव नगरी निडाघस्य ज्ञानदानस्य गुरुर्भूत। स तु महाबलपरिवृतः, भूमिपुरीं प्रविवेश। वनात् क्षुधया गलः शुष्कः सन्, समिधः कुशान् च गृहीत्वा, तत्रागच्छत्। स ब्राह्मणं पप्रच्छ— "द्विजोत्तम, किमर्थं एकाकी अत्र उपविष्टः असि?" स उत्तरम् उवाच— "सुन्दर्यां पुरीं वदितुम् इच्छामि, तेनात्र स्थातुम् इच्छामि।" तदा सः पुनरुवाच— "ब्राह्मणश्रेष्ठ, त्वं मे विज्ञेयः पण्डितः, तस्मात् ब्रूहि। एष राजा आरूढः, अन्ये च तस्य पार्श्वे स्थिताः। त्वया, वेदैः, भेदं विना, उभौ पृथक् निर्दिष्टौ। अहम् इच्छामि ज्ञातुम्— अत्र कः गजः, कः नरपतिः? यो न जानाति, ब्राह्मण, आरूढारूढयोः सम्बन्धम्?" "यदधस्तात् प्राणिभेदः, यद् ऊर्ध्वम्, तत् किं? शृणु, यत् त्वया पृष्टं, तत् ते कथयिष्यामि।