राज्ञः श्रेष्ठतमस्य प्रति ब्राह्मणः सप्रेमं उवाच—“सुखदं पालकीं त्वया अन्वेष्टव्यम्। हे राजन्, छत्रं कुतः जातम्? एषा युक्तिः तव मम च समानम्। लोकेषु यः व्यवहारः, स देहेषु विज्ञेयः, येषां कर्महेतुता अस्ति। देहभेदाः, हे राजन्, कर्मणां कारणानि भवन्ति। तथैव अन्यः अपि, हे राजन्, इदं न सत्यम्, कल्पनया कृतम्। यः वस्तु, हे राजन्, विकारादिभिः उत्पन्नः—कः सः? त्वं कः—पतिः पत्न्याः, पिता पुत्रस्य? अहं पृच्छामि, हे राजन्। किं तव पादः इत्यादि? न एषः—किम् तव, हे राजन्? हे राजन्, गम्भीरया विचारणया कौशलम् प्राप्तव्यं—‘कः अहम्?’ पृथग् कर्तुः यत् कर्तव्यं, तत् कथं साध्यते, हे नृपते?” एवं ब्राह्मणस्य वाक्यं श्रुत्वा राजा विनीतः प्रणम्य तं ब्राह्मणं उवाच। “एतत् श्रुत्वा, मम बुद्धिः इव भ्रमन्ती, मार्गहीना जाता। हे ब्राह्मण, त्वया प्रकृत्याः परं तत्त्वं प्रकाशितम्। मम देहात् अन्येन देहेन पालकी ध्रियते। त्वया उक्तम्—गुणाः कर्म कुर्वन्ति; किन्तु केषां—मम वा? मम चित्तं उत्तमसत्यस्य अन्वेषणे कम्पितम्। पृच्छितुं इच्छामि, किन्तु परं श्रेयः विषये किञ्चित् संशयः अस्ति। अतः, मम मनः परसत्यस्यार्थे त्वं प्रति धावति। विष्णोः अंशः लोकमोहाय आगतः। प्रत्यक्षानुभवम् प्राप्त्वा एतत् त्वया उद्घोषितम्। अतः, सर्वज्ञानतरंगपूर्ण, त्वया वक्तव्यम्। ब्राह्मणः पुनः उवाच—“हे राजन्, सर्वाणि श्रेयांसि, परमसत्यानि, एवं तेन प्राप्तानि। पुत्रान् राज्यं च इच्छति; तस्य तत् श्रेयः, हे राजन्। स्वर्गफलदं यज्ञादिकं श्रेयः इति मन्यते। आत्मा योगयुक्तैः अन्यैः च सदा चिन्तनीयः, हे राजन्। एवं शतशः सहस्रशः विविधानि श्रेयांसि सन्ति। धनं श्रेयः इति मन्यमानः धर्मं परित्यजति। यदि परलोकस्थं श्रेयः अस्ति, हे नराधिप, तद् अन्यस्य भवति। अतः, गच्छतां स्थावराणां च, अस्मिन् लोके श्रेयः न विद्यते। यदि राज्यप्राप्तिः श्रेयः इति इह कथ्यते, तदा ऋग्यजुःसाम्ना कृतः यज्ञः त्वया मन्यते। किन्तु यः कर्म, मृदादि कारणेन कृतम्, तथा विनश्वरद्रव्यैः—दर्भ, घृत, समिधादिभिः—कृतम्। अकिन्तु, अक्षरं तत्त्वं पण्डितैः श्रेयः इति स्वीक्रियते। तदेव निष्फलं कर्म, अहं तद् श्रेयः मन्ये। आत्मचिन्तनं, हे राजन्, श्रेयः इति कथ्यते। परमात्मनः आत्मनः च योगः श्रेयः इति गण्यते। अतः, हे राजन्, एते सर्वे उत्तमाः, न संशयः। स एकः, सर्वव्यापी, समः, शुद्धः, निर्गुणः, प्रकृतितः परः। सत्यम् ज्ञानम् द्वारा साधुभिः ज्ञायते, नाम, जाति, आदि अतीतः।” एवं ब्राह्मणस्य गम्भीरवाक्यानि श्रुत्वा राजा आत्मसत्यस्य अन्वेषणे प्रवृत्तः, ब्राह्मणं पुनः पृच्छति, तु ब्राह्मणः परमश्रेयः आत्मचिन्तनं एव इति पुनः पुनः उपदिशति।