द्विजोत्तमः राजानं सम्बोधयन् इदं उपदिशति—यदा स्वात्मनि 'अहम्' इति शब्दः प्रयुज्यते, तदा दोषः न विद्यते। आत्मज्ञानम् अनात्मनि वा, शास्त्रनिर्दिष्टे शब्दे वा, युक्तं न भवति। एवं सर्ववाक्यप्रवृत्त्याः कारणं अहम् इति ज्ञायते। तथापि 'अहम् वाक्' वा 'अहम् वक्ता' इति वदितुं उचितं न भवति। अतः राजन्, कस्य स्थले 'अहम्' इति नाम्नः विनियोगः कृतः? नायं देहः 'अहम्', नापरे; तथापि एवं वदितुं इच्छा जायते। तर्हि त्वम् कः? अहम् कः? एतादृशी वाक् निष्फला। अयं तव लोकः अपि, राजन्, असत्यः इति कथ्यते। तत्र 'वृक्ष' इति नाम वा 'काष्ठ' इति नाम कुतः, राजन्? काष्ठे च, तत्र प्रविष्टः पल्यङ्कधारी त्वं इति कोऽपि न वदति। सुखदायिनी पल्यङ्का त्वया अन्विष्यतां, राजश्रेष्ठ। छत्रम् कुतः जातम्? एषा युक्तिः तव मम च समानं प्रवर्तते। अयं लौकिकः शब्दः शरीरेषु, कर्महेतु, बोधनीयः। शरीरभेदाः, राजन्, कर्मणां कारणानि। एवं अन्यः अपि, राजन्, अस्ति; तदपि न सत्यम्, कल्पनया कृतम्। यः पदार्थः, राजन्, विकारादिभिः उत्पन्नः—सः कः? त्वं कः—पत्नीपतिः, पुत्रपिता इति पृच्छामि, राजन्। किं तव पादः इत्यादि? न एषः—किम् तव, राजन्? राजन्, 'अहम् कः?' इति गम्भीरविचारकौशलं प्राप्नुहि। पृथग्वर्तिनः कर्तुः कर्तव्यसिद्धिः कथं सम्भवति, राजन्? ततः राजा विनयेन तं ब्राह्मणम् उवाच। श्रुत्वा एतत्, मम चिन्ताः भ्रमन्ति इव। ब्राह्मण, त्वया परं तत्त्वं प्रकृत्याः प्रकाशितम्। अन्येन देहेन पल्यङ्का ध्रियते इति त्वया उक्तम्। गुणाः कर्म कुर्वन्ति, किन्तु तेषां स्वामि कः—मम वा? सत्यस्य अन्वेषणं प्राप्त्वा, मम मनः व्यग्रं जाता। पृच्छितुम् उत्सुकः अस्मि, किन्तु परमश्रेयसि किञ्चित् संशयः अवशिष्टः। अतः, परमसत्यार्थं मम मनः त्वदन्तिकं धावति। विष्णोः अंशः लोकमोहाय आगतः। प्रत्यक्षदर्शनम् प्राप्त्वा, एतद् त्वया उद्घोषितम्। अतः, सर्वज्ञानतरङ्गैः पूर्णः त्वं, वदस्व। राजन्, सर्वाणि परमश्रेयांसि परमार्थानि तेन एव लभ्यन्ते। पुत्रान् राज्यं च इच्छति; तस्य तदेव परमश्रेयः, राजन्। स्वर्गफलदं यज्ञं कर्म च परमश्रेयः इति मन्यते। आत्मा योगयुक्तैः अन्यैः च सर्वदा ध्याननीयः, राजन्। एवं शतानि सहस्राणि परमश्रेयांसि विविधानि। अर्थः श्रेयः इति मन्यमाने धर्मः परित्यज्यते। परलोकस्थं श्रेयः यद्यस्ति, नराधिप, तदन्यस्य भवति। अतः, स्थावरजङ्गमेषु अस्मिन्लोके श्रेयः न विद्यते। राज्यलाभादिकम् यद्यत्र श्रेयः इति कथ्यते...