राजा उवाच – हे ब्रह्मन्, एतेषु महत्सु भारेषु किम् अहं न बिभ्रामि? त्वया, सर्वमिदं मम समानं समुल्बणं कृतम्। ततः राजा शीघ्रं भूमौ अवतीर्य तस्य पादौ गृहीत्वा उवाच – कोऽसि त्वमिह, सेवकवेषेण स्थितः? सर्वमिदं ब्रूहि, हे विद्वन्, श्रुतुम् अहं उत्सुकः। आगमनस्य कारणं यत्र यत्र कार्यं, तत्र तत्र उपयुज्यते। जीवः शरीरादिकं प्राप्तुं इच्छति, पुण्यपापफलानुभवाय। यतः पुण्यपापं तस्मात् कारणं पृच्छ्यते – कुतः? शरीरान्तरगमनं भोगाय एव। न वक्तुं न श्रोतुं शक्यते, तथापि मम जिज्ञासा जायते। 'अहमस्मि' इति शब्दस्य आत्मनि प्रयोगे दोषः न भवति, द्विजोत्तम। आत्मन्यनात्मनि आत्मज्ञानं, अथवा शास्त्रनिश्चितं शब्दं, न युक्तम्। अहं सर्ववाक्यप्रवृत्तिनिमित्तम्। तथापि 'अहं वाक्' वा 'अहं वक्ता' इति न युक्तम्। तस्मात्, अहं राजा, कुत्र 'अहमस्मि' इति संज्ञां स्थापयामि? नायं देहः 'अहमस्मि', नान्यः; तथापि वक्तुम् इच्छ्यते। तर्हि, कोऽसि त्वं, कोऽहम्? एषा वाणी निष्फला। अयं तव लोकः, हे राजन्, असत्यः; एवं कथ्यते। तस्मिन् कः 'वृक्ष' इत्युपदेशः, कः 'द्रुम' इत्युपदेशः, हे राजन्? द्रुमे च, न कोऽपि त्वां पालकीमध्यारूढं वदति। सुखदायिनीं पालकीं त्वया सन्दध्यात्, राजश्रेष्ठ। छत्रः कुत्र जातः? एषा विचारणा तव मम च समानम्। एषा लौकिकी संज्ञा देहेषु विज्ञेयम्, यः कर्महेतुः। देहभेदाः, हे राजन्, कर्मणां कारणानि। एवं अन्यः, हे राजन्, तथैव; स न सत्यम्, कल्पितमयं। यद्वस्तु, हे राजन्, विकाराद्युत्पन्नं – किम् तत्? कोऽसि त्वं – पतिः पत्न्याः, पिताः पुत्रस्य? पृच्छामि त्वाम्, हे राजन्। किं तव पादः इत्यादि? न एवं – किं तव, हे राजन्? हे राजन्, गम्भीरविचारकुशलः भव – 'कोऽहम्' इति। कथं, हे नृप, पृथग्वर्तिनः कर्तव्यं साधयितुं शक्यते? ततः राजा विनीतः, तं ब्राह्मणं प्राञ्जलिर् अब्रवीत्। श्रुत्वा, मम चिन्ताः व्याकुलाः सन्ति, इव नष्टाः। हे ब्रह्मन्, त्वया प्रकृत्याः परमं तत्त्वं प्रकाशितम्। अन्येन मम शरीरात्, एषा पालकी ध्रियते। गुणाः कर्म कुर्वन्ति, किन्तु के – मम वा? मम मनः परमसत्यसाधनं प्राप्त्वा व्यग्रं जातम्। पृच्छितुं सज्जः अस्मि, किन्तु परमहिते किञ्चिद् संशयः अस्ति। तस्मात्, परमसत्यार्थं मम मनः त्वां प्रति धावति। विष्णोः अंशः लोकमोहाय आगतः। प्रत्यक्षानुभवम् प्राप्त्वा, एतत् त्वया उद्घोषितम्।