स एव तु मिथ्या; त्वं, महोदय, मम वचनानि शृणु। ऊरू द्वौ च जानुनी च उदरं च अधारः अस्ति। अयं शिबिका स्कन्धैः ध्रियते; अहं तत्र वाहकः कं कार्यं करोमि? यदि उच्यते—त्वं च अहं च इह उपस्थितौ, तर्हि अन्यथा एषा व्याख्या कर्तव्या। गुणप्रवाहे युक्तः जनसमूहः अपि एवं गच्छति। अज्ञानात् कर्मणां च संचयात् अनन्ताः प्राणिनः एवं बध्न्यन्ते। सर्वेषां प्राणिनां समवायः वृद्धिः क्षयः च न समानः। तथापि, त्वं बालः; केन हेत्वा एवं उक्तवान्? यदा शिबिका स्कन्धे तव तिष्ठति, तदा भारः सर्वः तव एव। पर्वतवृक्षगृहसम्भवः वा भूमिसम्भवः वा, एतेषु महाभारः कः मया न धृतः, राजन्? त्वया सर्वं मम समं वृद्धं कृतम्। ततः राजा शीघ्रं भूमौ अवतीर्य तस्य पादौ गृहीत्वा उवाच। त्वं कः इह, सेवकवेषे स्थितः? सर्वं मे कथय, विप्र, श्रवणे मे उत्सुकता अस्ति। आगमनं कर्म च सर्वत्र उपयुक्त्यर्थं भवति। जीवः शरीरादिकं प्राप्तुम् इच्छति, पुण्यपापफलानुभवाय। यतः पुण्यपापे ततः उत्पन्ने, कारणं पृच्छ्यते—कुतः? देहान्तरेण गमनं भोगार्थं भवति। वाच्यं न तु श्रोतव्यम्; तथापि मम ज्ञातुम् इच्छा जायते। 'अहं अस्मि' इति शब्दः आत्मन्युपयुक्तः दोषं न करोति, द्विज। आत्मन्यज्ञानं नात्मनि, वा शास्त्रनिश्चितः शब्दः, न उचितः। एतस्मात् अहं सर्ववाक्यप्रवृत्तेः कारणम्। तथापि, 'अहं वाक्' वा 'अहं वक्ता' इति वचनं न उचितम्। तस्मात्, अहं राजा, कुत्र 'अहं अस्मि' इति नाम्नि स्थापयामि? नायं देहः 'अहं', न अन्यः; तथापि वाच्यं इच्छ्यते। तर्हि त्वं कः, अहं कः? एवं वाक्यं निष्फलम्। एष तव लोकः, राजन्, न वास्तविकः—इति कथ्यते। तत्र 'वृक्ष' इति नाम वा 'काष्ठ' इति नाम कुत्र, राजन्? काष्ठे च, शिबिकायां प्रविष्टः इति त्वं न उच्यसे। सुखदायिनी शिबिका त्वया अन्वेष्या, श्रेष्ठराजन्। छत्रं कुत्र जातम्? एषा युक्तिः तव मम च समानम्। एष लोकव्यवहारः शरीरेषु बोधनीयः, यः कर्मणां कारणम्। शरीरभेदाः, राजन्, कर्मणां स्रोतः। एवं अन्यः, राजन्, अस्ति; स तु असत्यः, कल्पनया निर्मितः। यः पदार्थः, राजन्, विकाराद्युत्पन्नः—सः कः? त्वं कः—पत्नीपत्युः, पुत्रपिता; त्वां पृच्छामि, राजन्। तव पादादि किम्? न एषः—तव किम्, राजन्? राजन्, त्वं गम्भीरविचारकौशलं सम्पादय—'कः अहम्?' कथं, नृप, शक्यं कर्म पृथग् कर्तुः साधयितुम्?