सः राजा, हर्षस्नेहरम्यमुखः, मृगस्य समीपे तिष्ठन् तं सदा अनुगृह्णात्। कालः यथागतः, सः राजा स्वस्य आयुः समाप्तिम् अगच्छत्। तस्य समये, मृगं पश्यन् एव सः अपि प्राणान् त्यक्तवान्। पूर्वजन्मस्मरणात्, सः संसारविक्लबः अभवत्, द्विजश्रेष्ठ। तत्र, सः शुष्कतृणपत्रैः जीवितम् निर्वहन् आसीत्। ततः तं शरीरम् त्यक्त्वा, सः द्विजः अभवत्, पूर्वजन्मस्मरणयुक्तः। सर्वविद्यायुक्तः, सर्वशास्त्रार्थविज्ञः, आत्मनः प्राप्तज्ञानात्, महर्षे, सः आद्यन्तयोः ज्ञानम् अवाप्तवान्। दीक्षायाम् कृतायाम् अपि, सः गुरुवचनानि न उवाच। पुनः पुनः संबोधितः अपि, सः केवलम् किञ्चित् स्तब्धवाक्यानि अवदत्। सः अपि, महर्षे, विकृताङ्गः मलिनवस्त्रधारी च आसीत्। यतः सम्मानः योगशक्तेः महान् हानिं जनयति। अतः योगी धर्मं साधूनां न विक्षिप्य, निःस्वार्थं आचरितव्यम्। हिरण्यगर्भस्य वचनानि चिन्तयन्, सः महात्मा... सः स्थूलशाल्यादीनि, शाकानि, वनफलानि, बीजानि च भक्षयति। पितरि गतवति, भ्रातृभिः, बान्धवैरपि सह तिष्ठति। तस्य अङ्गानि कृशानि, शोथयुक्तानि, कर्मणि च मन्दः। एवं सः, संस्कारहीनः, ब्राह्मणस्य अयोग्यं आचरति। सः राजा, पालकीं आरुह्य, निर्गमनाय निश्चयम् अकरोत्, ब्राह्मण। सः चिन्तयामास—"कः अस्मिन लोके परमं श्रेयः, यः जनानां दुःखपूर्णः?" सः पालकीम् वहन्, परिचारकवचनात् प्रेरितः। ब्राह्मणः, सर्वज्ञानपात्रः, पालकीवाहकः अनुबद्धः। सः तत्र मन्दगतिः, क्षणमात्रम् एव दृष्ट्वा गच्छति। राजा तदा पालकीस्य विषमगमनम् अपश्यत्। पुनः, विषमत्वं दृष्ट्वा, सः हास्यं चकार। पालकीवाहकाः ऊचुः—"सः गच्छति, किं तु शीघ्रं न।" "किं तव श्रमे न सह्यते? त्वं स्थूलः न, बलवान् अपि न दृश्यसे।" "मम श्रान्तिः नास्ति, न च किञ्चित् क्लेशः; अन्यः वाहकः नास्ति, हे राजन्।" "यथा देहधारिणां वाहने श्रमः भारः च जायते।" "बलवत् वा दुर्बलः वा, इति केवलं पश्चात् भेदः।" "एषः अपि मिथ्या; भवान् मम वचनानि शृणु।" "जङ्घे, जानुनी, उदरं च, इदं आधारम्।" "एषा पालकी स्कन्धैः धार्यते; अहं तत्र वाहकः किम्?" "यदि उच्यते—त्वं अहं च इह उपस्थितौ, तर्हि अन्यथा व्याख्यातव्यम्।" "गुणप्रवाहे बद्धाः, प्राणीसमूहः एवं गच्छति।" "अज्ञानकर्मसम्पातात्, अनन्ताः प्राणिनः एवं बध्न्यन्ते।" "सर्वेषां समानी वृद्धिहानिः न भवति।" "तथापि त्वं बालः; केन युक्त्या एवं उक्तवान्?" "यदा पालकी त्वदीये स्कन्धे, तदा भारः सर्वः तव एव।" "गिरिः, वृक्षः, गृहः, भूमिः वा, यद्यपि उत्पन्नः," एवं तेषां वार्तायाः क्रमशः, राजा, ब्राह्मणः, पालकीवाहकः च, धर्मज्ञानयोगप्रश्नान् विवेचयन्तः, जीवनस्य तत्त्वम् अन्वेषयन् तिष्ठन्ति।