ततः स मुनये यथावत् तस्य यज्ञगोर्वधं निवेदितवान्। सर्वमपि स यथान्यायं केशिध्वजाय व्याख्यातवान्, हे मुने। स च महात्मा तत्त्वमवगम्य तं तत्रैव अनुमन्यते स्म। स यथाविधि क्रमशः सर्वं यज्ञं निर्वर्त्य, समाप्त्य स्नानं कृत्वा, सर्वान् ऋत्विजः सत्कारं चकार, सभासदश्च मया समादृताः। यथाहं सम्यग् इह लोके सर्वमाख्यातवान्, एवं स राजा मनसि चिन्तयन् प्रस्थानाय व्यगृह्णीत। ततः स राजा स्वस्य रथमारुह्य अग्रे जगाम। खाण्डिक्यः पुनः तमागच्छन्तं शस्त्रपाणिं दृष्ट्वा, सन्दिग्धः अभवत्। अहं तु त्वां हिंसितुम् न आगतः, खाण्डिक्य, मा क्रुध्य। तवोपदेशेनैव मया यज्ञः सम्यग् सम्पन्नः। इति उक्ते सः स्वमन्त्रिभिः पुनः मन्त्रयामास। मन्त्रिणः तं प्राहुः—‘गजं सम्पूर्णं, अवशिष्टं च, तस्मात् याचस्व।’ ततः स महाबलः खाण्डिक्यः हसित्वा तान् मन्त्रिणः उवाच—‘एष एव उपायः युष्माकं हितायात्र।’ इत्युक्त्वा स केशिध्वजं राजानमुपजगाम। तस्य प्रत्युक्ते ‘एवं भवतु’ इति, खाण्डिक्यः तमुवाच—‘यदि त्वं मम दक्षिणां दातुम् इच्छसि, किमर्थं त्वं मम राज्यं विघ्नरहितं न याचः?’ केशिध्वज, पश्य मे न त्वत्तः तत् किमर्थं न याचितम्। एष धर्मः क्षत्रियाणां—प्रजापालनमेव। यत्र मम सामर्थ्यं नास्ति, तत्र त्वया कृतदोषे मम दोषो नास्ति। मम राज्येच्छा जन्मभाग्यलाभायैव। क्षत्रियात् क्षत्रियं याचितुं न धर्म्यं साधुभिः। ये विद्वांसः संग्रहेण मनः कुर्वन्ति, ते राज्यं स्पृहयन्ति। अहं तु ज्ञानस्य पारं गन्तुम् इच्छन् एवमाचरामि। तव सौभाग्येन मनः विवेकं विस्मयं च प्राप्तवान्। या बुद्धिः आत्मानमनात्मनि पश्यति, परद्रव्यं स्वद्रव्यत्वेन मन्यते—देही अविद्यायाः तमसि आवृतः पञ्चमहाभूतमये देहे वसति। आकाशवाय्यग्न्यापृथिव्यः पृथक् तिष्ठन्ति। यद् यद् देहे भुज्यते, गृहम्, क्षेत्रम्, इत्यादि, तथा पुत्रपौत्रेषु च तस्माद् उत्पन्नेषु। सर्वेषां देहानां भोगाय कर्म करोति जनः। यथा मृत्पिण्डगृहं मृद्गोमयेन लिप्यते, तथा पञ्चविधभोगैः देहम् उपभुज्यते। बहुसंख्या जन्मान्तरमार्गेण संसृत्या याति। यदा तु, सौम्य, ज्ञानोष्णोदकेन रजः क्षाल्यते, मोहक्लमश्च शान्तः, तदा निर्मलशान्तचित्तः पुरुषः भवति। एष आत्मा मोक्षमयः, विज्ञानमयः, शुद्धः च। यथा जलं वह्निना न स्युते, पात्रं तु स्पृशति, तथैव।