सर्वेषां परमेषु परमः स भगवान् दुःखाद्यभावस्थानः, उच्चावचयोः अधिपः। स सर्वेश्वरः सर्वसृष्टिज्ञः सर्वशक्तिसंपन्नः परमेश्वर इति प्रसिद्धः। तद् ब्रह्म, यस्य प्राप्त्यर्थं कारणं, त्वया एवमेव अनुभूतम्। आत्मस्वाध्याययोगाभ्यां परमात्मा प्रकाशते। यो ब्रह्मभूतः स न मांसचक्षुषा दृष्टुं शक्यः। ज्ञाते तु अहं परमेश्वरं सर्वाधारं पश्येयम्। यथा अहं जनकाय योगं पूर्वं उक्तवान्, तथैव त्वां वक्ष्यामि। तयोः योगसंयुक्तयोः संवादः कथं अभवत् इति त्वया पृष्टम्। कृतध्वजः, भ्राता, आत्मनिष्ठः राजा आसीत्। तस्य पुत्रः, अल्पधनः, जनकः नाम्ना खाण्डिक्यवंशीयः, ब्राह्मणमन्त्रिणः परिवृतः आसीत्। स अपि ज्ञाननिष्ठः अनेकयज्ञान् अकरोत्। एकदा यज्ञे प्रवृत्ते, योगविदां श्रेष्ठ, राजा यज्ञपशुं गौः व्याघ्रेण हता इति शशृव। तत्र ते ऊचुः—"न वयं जानिमः; कः कृतवान् इति पृच्छतु।" "राजन् शुनकं पृच्छ; स वेदवित्।" न कशेरुः, न अहम्, न अन्यः पृथिव्यां कश्चन वर्तमानः जानाति। राजा तं उक्तवान्—"अहम् गच्छामि, ऋषे, शत्रुं पृच्छितुम्।" यदि शत्रुः पृच्छ्यते, स प्रायश्चित्तं उद्घोषयेत्। इत्युक्त्वा राजा कृष्णाजिनं परिधाय रथमारूढः। तं समीपं आगच्छन्तं दृष्ट्वा खाण्डिक्यः, आत्मशत्रुः, उवाच—"कृष्णाजिनं कवचं कृत्वा, नः हन्तुम् इच्छसि।" "मूढ, वद; पशुषु पृष्ठवत्सु, कृष्णाजिनं किम् न तेषां?" "त्वां हनिष्यामि; जीवन् न विमोक्ष्यामि।" "खाण्डिक्य, अहम् प्रश्नाय तव समीपं आगतः।" ततः मन्त्रिणः पुरोहितप्रधानः च तं एकान्ते अपाकृष्य। मन्त्रिणः ऊचुः—"एष शत्रुः, तव वशे, मारणीयः।" खाण्डिक्यः सर्वान् उक्तवान्—"एतस्मिन् मम न संशयः।" यदि स परलोकं विजयी भवति, समग्रं भूमिं मम भविष्यति। परलोके विजयः अनन्तः; भूमौ विजयः अल्पकालिकः। ततः खाण्डिक्यः शत्रुं जनकं उपगम्य तं अब्रवीत्। ततः स मुनये यथावत् यज्ञगौः कथं हता इति अकथयत्। स केशिध्वजाय सर्वं यथायोग्यं व्याख्यातवान्। तत्त्वं अवगम्य, तेन महात्मना अनुमतः। स यज्ञं क्रमशः सम्यक् अकरोत्; समाप्य स्नानं कृत्वा। सर्वे यज्ञकर्तारः सम्मानिताः, सभ्याः च मया पूजिताः। यथा अहं मर्त्यलोकस्य सर्वं वर्णितवान्। एवं चिन्तयन् राजा प्रस्थानाय सज्जः अभवत्। ततः राजा रथमारूढः अग्रे प्रस्थीतः। खाण्डिक्यः तं पुनः आगच्छन्तं, शस्त्रं धारयन्तं, दृष्ट्वा। "खाण्डिक्य, अहम् तव अहिताय न आगतः; मा क्रुध्याः।