सः मृतशरीरकृत्यचिन्तनपरायणः सदा मनसा तत्र एव प्रवृत्तः आसीत्। तत्र केचन विविधानि कृत्यानि दर्शयन्तः, नाना सिद्धान्तान् अपि विविधान् उक्तवन्तः। सः तेषु सर्वेषु स्थितः, आत्मनः सत्यम् अधिकतरं रमणीयं मन्यते स्म। सः सर्वां पृथिवीं परिभ्रम्य, अन्ते मिथिलां प्राप्तवान्। तत्र तस्य कार्यं सम्यक् सिद्धम् अभवत्; द्वन्द्वशङ्कायुक्तः नासीत्। सः परमं नित्यम् अतिदुर्लभं सुखं अन्विष्यन् आसीत्। मम मतम्, सः तेन रूपेण स्वयम् एव तद् घोषयति। यः पञ्चस्रोतसि निवसति, सः सहस्रसंवत्सरं यज्ञं करोति। सः पुरुषावस्थायाम् अव्यक्तं परमार्थं प्रकाशयामास। देहदृष्ट्या पण्डितेभ्यः क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोः भेदं विवृणोति स्म। तस्मिन्नेव मण्डले आसुरी तदक्षयं पदम् आप्नोत्। तत्र एकः ब्राह्मणस्त्री नाम्ना कपिली, गार्हस्थ्यधर्मे स्थिता आसीत्। सा तदा कपिलीत्वं प्राप्तवती, स्थितप्रज्ञा च अभवत्। तस्याः कपिलीत्वम् सर्ववस्तुषु परा विद्या आसीत्। सा शतगुरून् उपगम्य, तर्केण तान् मोहितवती। शतगुरून् परित्यज्य, सः यं अन्वगच्छत्। सः तस्यै सांख्यशास्त्रेण निर्दिष्टां परां मुक्तिं कथितवान्। कर्मणः वैराग्यं वर्णयित्वा, संपूर्णवैराग्यं अपि उक्तवान्। सा मोहः, सुखरहितः, नाशकारी, चञ्चलः, अनित्यश्च इति निर्दिष्टम्। सः श्रुतेः प्रमाणेन परं तत्त्वं स्थापयन् अपि, प्रतिपन्नः अभवत्। मोहात् आत्मानं आत्मा इति मन्यते, सा न परमार्थदृष्टिः। यथा राजा आत्मानं अजरामृत्युम् इति मन्यते, एवं सः अपि। कस्मिन्न् प्रमाणे संसारे निश्चितिः कथ्येत? प्रत्यक्षं च श्रुतिश्च विरोधे स्थिते, दैवम् अपि निश्चितं नास्ति। नास्तिकदृष्ट्या देहस्य अन्य आत्मा नास्ति इति। पूर्वजन्मस्मृतिः, चुम्बकः, सूर्यकान्तः, जलस्य आवेशः च—एतानि प्रमाणानि मन्यन्ते। मृत्युः अनन्तरं कर्मनिवृत्तिः अपि प्रमाणम्। अव्यक्तस्य व्यक्तेन सह साम्यं न दृश्यते। यदा मनः नष्टं दग्धं वा, तदा सः मृत्युस्वभावम् अनुयाति। रूपेण, जन्मना, श्रवणेन, अर्थेन वा अन्यः लभ्यते चेत्—यदि एवं, ज्ञानस्य, विद्यानः, तपसः, वा बलस्य किम् प्रयोजनम्? अत्र हि अन्यैः सामान्यजनैः क्लेशः लभ्यते। यथा शरीरं मुद्गरैः पीड्यते, तथापि पुनः प्रत्यागच्छति। मासाः, वर्षाणि, तिष्यनक्षत्रम्, शीतोष्णं, सुखदुःखे च—एतानि। मृत्युनाशितानि, जरया अभिभूतानि च। इन्द्रियाणि, मनः, प्राणः, रक्तमांसास्थीनि च—लोकव्यवहारस्य व्यवस्थापकः, दानधर्मफलप्राप्तिः इति। एवं बहूनि कारणानि युक्त्या मनसि विचिन्त्यन्ते। ये तानि सम्यग् विचिन्तयन्ति, यथावत् भाषन्ते च, तथापि सर्वे जनाः एभिः क्लेशैः बाध्यन्ते।