स एव मनः शनैः शनैः संयमयेत्, तेनैव प्रकारेण तद् सम्पूर्णं प्रशमं यास्यति। प्रथमं तु तन्मनः ध्यानमार्गे स्थापयित्वा, सतताभ्यासेन शान्तिम् आप्नोति। एवं संयतात्मा सुखं प्राप्नोति। तथा योगिनः तदनन्तं निर्वाणसुखं प्राप्नुवन्ति, यत्र क्लेशः नास्ति। तदा परमधार्मिकः भृगुः विस्मितः सन् तं सन्मानयामास। ततः पुनः स पृष्टः—“भोः पण्डित, किम् अन्यत् सम्यग् श्रोतुम् इच्छसि?” एवं सत्यम् अवबुध्य नारदः पुनः आत्मोपदेशे पृष्टवान्। सः पुनः पुनः शृण्वन् अपि न तृप्तिम् अपश्यत्। स सर्वज्ञं तं प्रार्थयामास—“मोक्षधर्मं धर्म्यम् अपि ब्रूहि, यः सदा प्रतिष्ठितः। कथं जनकः मिथिलाधिपः मोक्षं प्राप्तवान्? सः तु परित्यक्तदेहकर्मणि चिन्तायाम् आसक्तः आसीत्। विविधानि कर्तव्यविचारान् दर्शयन्तः, तैः नान्याः मताः उक्ताः। सः तत्र स्थित्वा मुख्यतः आत्मतत्त्वे रमणीयम् अनुभूतवान्।” सर्वां पृथिवीं सञ्चलित्वा सः अन्ते मिथिलां प्राप्तवान्। तस्य कार्यम् पूर्णतया सिद्धम् अभवत्; सः द्वैतशङ्कारहितः अभवत्। सः तु शाश्वतं परमं च सुखं अन्विष्य, यत् अतीव दुर्लभम्। अहं मन्ये—सः तेन रूपेण स्वयम् एव तत् प्रकाशयति। यः पञ्चस्रोतसि वसन् सहस्रसंवत्सरं यज्ञं करोति, सः पुरुषभावे अव्यक्तं परं तत्त्वं प्रकाशयामास। सः बुद्धिमन्तः देहदृष्ट्या क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोः भेदं व्याख्यातवान्। तस्मिन् वर्गे आसुरी तदक्षयं प्राप्तवान्। तत्र कपिली नाम ब्राह्मणी गृहिणी आसीत्। सा तदा कपिलीत्वं च दृढां बुद्धिं च प्राप्तवती। तस्याः कपिलीत्वं सर्वविषयेषु परमज्ञानम् आसीत्। शतं आचार्येभ्यः उपसृत्य, सा तर्केण तान् मोहितवती। तान् परित्यज्य, सः अनुगच्छन्ती तं पृष्ठतः अन्वगच्छत्। सः तस्यै सांख्याख्यां परमां मोक्षविद्याम् उपदिष्टवान्। तदा कर्मणः वैराग्यं कथयित्वा, सम्पूर्णवैराग्यं अपि उक्तवान्। सा मोहः, यः न किञ्चित् सुखं जनयति, विनाशकः, चञ्चलः, अनित्यः च। श्रुतेः प्रमाणेन परमसत्यं सन्निहितम् अपि सः निरस्तः। मोहात् आत्मानं स्वयम् एव मन्यते; सा न परमार्थदृष्टिः। यथा राजा स्वम् अजरं अमृतं च मन्यते, एवं सः अपि। किं प्रमाणं स्यात् यद् संसारगतिं निश्चित्य वदेत्? प्रत्यक्षं च श्रुतिश्च विरोधिनौ, दैवम् अपि अनिश्चितम् एव। नास्तिकदृष्ट्या देहस्य अन्यः आत्मा नास्ति। पूर्वजन्मस्मृतिः, चुम्बकः, सूर्यकान्तः, आपस्य आकर्षणम्—एतानि च, मृत्योरनन्तरं कर्मणां निरोधः—एते प्रमाणानि मन्यन्ते। अव्यक्तस्य प्रकृतिः व्यक्तेन नोपलभ्यते। यदा तन्मनः विनष्टं दग्धं वा, तदा मृत्युस्वभावं गच्छति।