नारदः परमधीरः पूर्वं कथितस्य ध्यानमार्गस्य विषये मनः दृढतया यत्नपूर्वकं नियोजयेत्। स ध्यानमार्गः सविस्तरं तस्यापायैः सह पूर्वमेव वर्णितः। स ध्यानमार्गः जलदस्थ विद्युत् इव सागरतीरं शीघ्रं प्राप्नोति। एवं तस्य मनः ध्यानमार्गं अनुसरति। पुनः मनः वायुपथेन, वायुवत् विचरति। ध्यानविद् पुनः ध्यानेन मनः स्थिरं कुर्यात्। समाधिस्थ मुनिः आरम्भे एव ध्यानं आरभते। स मुनिः विषादं न गच्छेत्, आत्महिताय प्रवर्तेत्। यथा जलस्य आकस्मिकस्नानेन वस्तूनि पूर्णं न सिक्तानि भवन्ति, तथैव शनैः शनैः जलस्य प्रवाहेन सर्वं सिक्तं भवति। तस्मात् शनैः शनैः तं मनः संयमयेत्, एवं तद् सर्वथा शान्तिम् उपयाति। प्रथमं तं ध्यानमार्गे स्थापयित्वा, अभ्यासेन तद् शान्तं भवति। एवं आत्मसंयमिनः सुखं प्राप्तव्यम्। योगिनः तु तद् दुःखरहितं निर्वाणं प्राप्नुवन्ति। तदा परमधर्मज्ञः भृगुः विस्मितः सन्तः तं पूजयामास। ततः स प्राह—“हे विप्र, किं अन्यत् सम्पूर्णं श्रोतुम् इच्छसि?” पुनः सत्यवित् नारदः आत्मविषये उत्तमं संवादं पप्रच्छ। स उवाच—“मम तृप्तिः न जायते, अपि पुनः पुनः शृण्वन्। हे सर्वज्ञ, मोक्षधर्मं अपि ब्रूहि, यः सदा धार्यते। कथं जनकः मिथिलाधिपः मोक्षं प्राप्तवान्?” स जनकः शरीरत्यागसंबन्धिनि कर्तव्ये मननपरः आसीत्। विविधानि कर्तव्यानि दर्शयन्तः, तैः बहूनि मतानि उक्तानि। स तत्र स्थित्वा, आत्मतत्त्वे प्रायः रममाणः अभवत्। पृथिवीं सर्वां संचार्य, मिथिलां प्राप्तवान्। तस्य प्रयोजनं पूर्णतया सिद्धम्, द्वैतशङ्का विहीनः अभवत्। स नित्यं परमं दुर्लभं सुखं अन्वेषयन् आसीत्। मम अभिप्रायेन, तेन रूपेण स एव तद् प्रतिपादयति। यः पञ्चस्रोतसि स्थितः सहस्रवर्षं यज्ञं करोति, स तद् अप्रकटं परमं तत्त्वं प्रादर्शयत्। देहदृष्ट्या क्षेत्र-क्षेत्रज्ञयोः भेदं विप्रेषु विवृणोति। तस्मिन्नेव मण्डले आसुरिः तद् अक्षरं प्राप्तवान्। तत्र कपिली नाम ब्राह्मणस्त्री गृहिणी आसीत्। सा कपिलीपदं, स्थिरज्ञानं च प्राप्तवती। तस्याः कपिलीपदं सर्ववस्तुषु परमज्ञानं आसीत्। शतं आचार्यान् उपगम्य, तान् तर्केण मोहयामास। शतम् आचार्यान् परित्यज्य, स तं अनुगच्छत्। स तस्मै सांख्यरूपं परमं मोक्षं उक्तवान्। कर्मविरक्तिं वर्णयित्वा, सम्पूर्णविरक्तिं अपि उक्तवान्। सा मोहः, यः न सुखदः, नाशकः, चञ्चलः, अनित्यः च। शास्त्रेण परमसत्यं स्थापितम् इति घोषयन् अपि, स खण्डितः अभवत्। एवं नारदपुराणे ध्यानमार्गस्य, मोक्षधर्मस्य, जनकस्य च अद्भुतं संवादं, ज्ञानस्य प्रवाहं च, श्रद्धया कथितम्।