यत् किंचित् दुःखसंयुक्तं स्वस्य अप्रियकारणं भवति, यच्च मोहसंयुक्तं स्यान्निर्विशेषं क्लेशकरं च, यच्च प्रमोदः, हर्षः, सुखम्, आनन्दः, चित्तस्य प्रशान्तिः, यच्च असन्तोषः, क्लेशः, शोकः, लोभः, धृतिश्च, यच्च अवमानः, मोहः, प्रमादः, निद्रा, आलस्यं च—एते बहवः दोषाः, कामसंशयरूपेभ्यः प्रवर्तन्ते। सत्त्वस्य च क्षेत्रज्ञस्य च सूक्ष्मविभागः, यथा मक्षिका उदुम्बरफलस्य च सदा संयोगः, तथैव दृश्यते। स्वभावतः पृथक् सन्तौ अपि, सदा सहवासिनौ इव दृश्येते। गुणाः आत्मानं न जानन्ति, आत्मा तु सर्वान् गुणान् जानाति। इन्द्रियाणि प्रकाशार्थं क्रियन्ते, शुद्धया बुद्ध्या सह। नूनं सत्त्वं गुणान् उत्पादयति, क्षेत्रज्ञः तु केवलं पश्यति। न सत्त्वस्य न वा क्षेत्रज्ञस्य कश्चित् परमाश्रयः अस्ति। यदा यथावत् मनसा स्वीयाः किरणाः निगृह्णाति, तदा मुनिः स्वात्मनि नित्यं रममाणः, स्वाभाविकं कर्म परित्यज्य, यथा जलचरः पक्षी जलस्थोऽपि जलैः न सिञ्च्यते, तथैव स्वभावे स्वबुद्ध्या स्थित्वा तिष्ठेत्। ध्यानविधिना युक्तः सदा गुणान् उत्पादयति; ते विनष्टे पुनः न प्रतिनिवर्तन्ते, तेषां निरोधः न दृश्यते। एवं केचन तद् निरोधमिति मन्यन्ते, अन्ये तु न तथा। एवं हृदयग्रन्थिः दृढः, चिन्ताबुद्धिसंहतः, यथा अशुचयः पूर्णां शुद्धां नदीं शुद्ध्यर्थं यान्ति, यथा च महानदीं तर्तुं जानाति कश्चन न दुःखभाग् भवति, तथैव अन्यथा। एवं आत्मविदः मोक्षविद्यायाः परमं ज्ञानं जानन्ति, स्थिरबुद्ध्या निरीक्ष्य शान्तिं प्राप्नुवन्ति। एकचित्तेन विचारेण युक्तः, सत्यदर्शी, निराशः, विचित्रेषु, दुर्लभेषु, अपकृष्टात्मसु, तद् विज्ञाय, मनीषिणः तदेव कर्तव्यं मन्यन्ते। ह्यस्ति न कस्यापि श्रेयान् मार्गः, यतः धर्मे सति न विषमत्वं भवति। तस्य न अप्रियं न वा प्रियं, कुतः कर्मणः सुखदुःखे? तत्र कुशलान् दृष्ट्वा न शोचति, भयमपि उदेति चेत्, तत् अपि सदा अनित्यं। हे ब्रह्मन्, यद् ज्ञात्वा मनुष्यः त्रिविधात् दुःखात् विमुक्तः भवति, यद् ज्ञात्वा महर्षयः अत्रैव नित्यसिद्धिं प्राप्नुवन्ति, महात्मानः ज्ञानतुष्टाः, मोक्षे मनांसि स्थिताः, जन्मदोषान् क्षीणत्वा स्वस्वरूपे तिष्ठन्ति। सर्वकर्मसु उदासीनः, चित्तशमकरमपि, इन्द्रियगणं संहृत्य, मुनिः काष्ठवत् उपविशति। न सः चक्षुषा रूपं पश्यति, न जिह्वया रसान् अनुभवति। सः दृढसंकल्पः, पञ्चवर्गान् विक्षेपकारकान् न इच्छति। सः मनः च पञ्चेन्द्रियैः सह विक्षिप्तं निगृह्णाति। एवं, धर्मज्ञः मुनिः, आत्मविश्रान्तः, गुणदोषातीतः, स्वात्मनि एव नित्यं तिष्ठति।