धर्मार्थकामप्राप्तये त्रयाणां साधनानि अन्वेष्टव्यानि इति निर्दिष्टम्। गृहस्थः निष्पापकर्मणा, स्वाध्यायेन, मुनिभिः उपार्जितेन, सागरसंबन्धेन जलप्राप्त्या, तपसा, देवतानुग्रहात् वा यत् धनम् प्राप्नोति, तेन सः गृहस्थाश्रमं पालयेत्। अयं हि सर्वाश्रमाणां मूलमुक्तम्—गुरुकुले वसतां, परिव्राजकानां, व्रतानां च, तेषामपि अन्नदानं यज्ञदानं च दृश्यते। य एते वने वसन्ति, तेषां स्वामित्वं साधनानि च न्यूनानि; ते धर्मिष्ठाः शुद्धाहाराः स्वाध्यायनिरताः, तीर्थयात्रां कुर्वन्तः पुण्यस्थलानि पश्यन्ति। तेषां प्रति स्वागतं कृत्वा, समीपगमनम्, अनसूयया भाषणम्, सुखमासनशयनदानं, यथायोग्यं सेवाच कर्तव्या इति विधीयते। यः तान् ददाति, सः पापं त्यक्त्वा पुण्यं लभते। अत्र देवाः यज्ञैः तुष्टाः, पितरः तर्पणैः, ऋषयः स्वाध्यायेन, श्रवणधारणाभ्यां, सृष्ट्या च प्रजापतिः तुष्यति। अत्रात्यन्तं तपः, हिंसा, कठोरता च निन्द्याः। अहिंसा, सत्यम्, अक्षमा—एतानि सर्वाश्रमेषु तपः स्मृतम्। माल्यभूषणवस्त्राणां, तैलाभ्यंजनस्य, रमणीयानां सुखानां, गीतनर्तनवाद्यश्रवणस्य, प्रियदर्शनस्य, विविधान्नपानभक्ष्यभोजनस्य च उपभोगः अनुमतः। सः एतानि भुक्त्वा पुण्यलोकं प्राप्नोति। यः कामत्यागी स्यात्, तस्य स्वर्गगमनो न दुष्करः। अपि च, वने वसन्तः धर्मानुष्ठानेन पुण्यतीर्थेषु, नदीस्रोतःस्थानेषु, पुण्यवनान्तरेषु, मृगवराहमहिषव्याघ्रगजसंयुक्तेषु तपः कुर्वन्ति। अग्न्यादिसंग्रहेण, कुशपुष्पादिसंचये, शीतोष्णवातसहनाय, तपोचिह्नैः शरीरं कृशं कृत्वा, दृढनिश्चयेन आत्मबलात् शरीरं धारयन्ति। यथा अग्निः दोषान् दहति, तथा सः दुर्नियमान् विजेतुं समर्थः। मृत्तिकापाषाणहेमेषु समदृष्टिः, धर्मार्थकामेषु अनासक्तचित्तः। सखा, शत्रु, उदासीन—सर्वेषु समदृष्टिः; स्थावरजङ्गमेषु, अण्डजेरुद्भिज्जेन्द्रजैरपि, वाक्कायमानसैः अहिंसकः, अनिकेतः, गिरिप्रस्थनदीतीरवृक्षमूलदेवायतनान्युपसर्पन्, ग्रामनगराणि प्रविशन्, क्रोधमदलोभमोहदुःखमायापैशुन्यदर्पहिंसानिर्मुक्तः विचरति। तस्मात् तस्मिन् प्राणिनि कस्यचित् क्वापि भीरुत्वं न जायते। ब्राह्मणः भिक्षया प्राप्तेन हविषा पितृलोकं यज्ञाग्निना यान्ति। यथा अनलः इन्धनाभावात् शान्तः, तथा द्विजः शमसमाहितः ब्रह्मलोकं प्राप्नोति। एवं श्रुत्वा शिष्यः पप्रच्छ—‘‘एतदविज्ञातं मया; त्वं वदेत्यर्हसि।’’ स लोकः श्रेयस्करः, सुरक्षितः, काम्यः इति श्रूयते। तत्र मानवा लोभमोहविवर्जिताः, चित्तेन च न कम्प्यन्ते। तत्र मृत्युर्दैववशेनैव, रोगाः न स्पृशन्ति। न तत्र कश्चित् हन्यते, न वित्तेषु च विस्मयः। तत्र स्वकर्मणां फलं साक्षात् दृश्यते। केचित् सर्वैः सुखैः परिवृताः, सुवर्णमालाभरणधारिणः। केचित् महता श्रमेण जीविकां कुर्वन्ति। केचित् सुखिनः, केचित् दुःखिनः; केचित् दरिद्राः, अन्ये धनाढ्याः। धनात् उत्पन्नः लोभः मूढानां मोहहेतुः, यथा तृणेषु। स्वार्थयुक्तमायया, चौर्येण, पैशुन्येन, असूयया—यः यः प्रवर्तते, तस्य तपो ह्रासं याति। अत्र धर्माधर्मयोः चिन्ताः नानाविधानि दृश्यन्ते। शुभकर्मणा शुभं प्राप्यते, अशुभेन तद्विपरीतम्। ये यज्ञतपसा शुद्धाः, ते ब्रह्मलोकं यान्ति। ये पुण्यकर्माणि कुर्वन्ति, ते तत्र जन्म लभन्ते। अन्ये आयुषः क्षये मृत्युम् आप्नुवन्ति। ते इहैव संसारमण्डले भ्रमन्ति, न तु परां गतिं प्राप्नुवन्ति। विद्वांसः सर्वलोकगतिं जानन्ति। यः धर्माधर्मयोः तत्त्वतः वेत्ति, सः पण्डितः। एवं स्वात्मनः स्वरूपं च, यथावत्, हे तपस्विन्, त्वं वदेत्यभ्यर्थयामास।