श्रूयतां, भगवतः नारदस्य प्रबोधनं धर्मसंज्ञायाः विषये। द्विजातयः येषां वर्णः कृष्णः, ये च शौचविहीनाः, ते शूद्रत्वं प्राप्तवन्तः। ब्राह्मणाः ये धर्मव्यवस्थायाम् अवस्थिताः, तेषां तपः न नश्यति। यत् ब्रह्म आदौ सृष्टम्, तद् ज्ञातव्यम् विवेकिनः; सा सृष्टिः मनसीया इति कथ्यते, धर्मव्यवस्थायै समर्पिता। तत्र सुतराम्, महर्षे, वैश्यशूद्रयोः स्वरूपम् आख्यातु। यो वेदाध्ययनसम्पन्नः, ब्रह्मकर्मसु स्थितः, सदा व्रतान्वितः, सत्यनिष्ठः, स एव ब्राह्मणः इति स्मृतः। यत्र यत्र तपः दृश्यते, तत्र तत्र ब्राह्मणः स्मृत्यते। यो दानपरः, न तु ग्रहणपरः, स एव क्षत्रियः कथ्यते। वेदाध्ययनसम्पन्नः स वैश्यः इति निर्दिष्टः। वेदत्यागी, सदाचारविहीनः, स शूद्रः स्मृत्यते। न केवलं जन्मना शूद्रः शूद्रः भवति, न च ब्राह्मणः ब्राह्मणः; एषा शुद्धा विद्या पण्डितानां, तद्वत् स्वसंयमः अपि। क्रोधात् ऐश्वर्यं रक्षेत्, असूयायाः तपः रक्षेत्। गर्वनिन्दाभ्यां विद्यां रक्षेत्, प्रमादात् आत्मानं रक्षेत्। यः सर्वं संन्यस्य समर्पयति, स एव त्यागी विज्ञेयः। वस्तुसंन्यासेन इन्द्रियजय्यः बन्धनात् विमुक्तः भवति। यो मुनिः सदा तपोनिष्ठः, आत्मसंयमसम्पन्नः, मनःशरीरनियतः, स यदिन्द्रियगम्यं तत् एव सत्यम् अवगच्छति। चिन्तयेत् अनाश्रित्य, विश्वासे सति मनः स्थिरं कुर्यात्। विमुक्तिः केवलं वैराग्येन; किञ्चित् अपि न क्लेश्यते। सदा शौचपरः भवेत्, सदाचारसम्पन्नः। सत्यं, व्रतम्, तपः, शौचम्; सत्येन भूतानि तिष्ठन्ति। असत्यं तु तमःस्वरूपम्; तेन तमसा अधः पतन्ति। नरकः अतीव दुष्प्रकाश्यः, स एव तमः इति कथ्यते। तत्र अपि, सत्यासत्याभ्यां आचारः प्रवर्तते। तत्र शरीरेण, मनसा च दुःखानि, तथैव अप्रियसुखानि अनुभव्यमानानि; तत्र पण्डिताः दुःखात् मोक्षं यत्नेन प्रयन्ति। यथा चन्द्रप्रभा राहुणा ग्रस्ते न प्रकाशते, तथैव तमसा आवृतेषु प्राणिषु सुखं नश्यति। तदनन्तरं, हे भगवन्, यथोक्तं, परमानन्दस्य स्वरूपं व्याख्यातुम् इच्छामः। तद्वदामः, यः हि तादृशं सुखं न मुनिषु दृश्यते, न च तत् स्वीक्रियते। श्रूयते, तपसि ब्रह्मा त्रैलोक्यकर्ता एकाकी ब्रह्मचारी, न च विषयेषु रमते। शिवोऽपि उमापतिः, कामं निगृह्य, विजितेन्द्रियः अभवत्। अतः, पृथ्वी न महात्मभिः शोभते; स्वामित्वेन सा विशेषगुणः न स्यात्। न चेदं स्वीक्रियते, हे भगवन्, यत् स्त्रियः परमानन्दरूपाः; प्रसिद्धं हि, द्विविधं फलम्—पुण्येन सुखं, अन्यथा दुःखम्। तत्र असत्यात् तमः जायते; तमसा संवृताः केवलं अधर्मं चरन्ति, धर्मं न; कोपलोभमोहहिंसासत्यादिभिः आवृताः, सुखं न प्राप्नुवन्ति, किं तु विविधरोगैः, पीडाभिः, हत्याबन्धनादिदुःखैः, क्षुधातृषार्तिभिः, वर्षवातात्युष्णशीतजनितकायपीडाभिः, बन्धुवियोगधनहानिजन्यशोकैः, जरा-मरणकारितदुःखैः च क्लिश्यन्ति। स्वर्गे तु नित्यम् एव सुखम्; इह सुखदुःखे सममस्ति। पृथ्वी सर्वभूतानां जननी, स्त्रियः च तद्रूपाः। सा एव लोकानां धर्मस्य च सृष्टिकर्त्री इति निःसन्देहं प्रकीर्त्यते।