अत्र अस्मिन्संसारे जीवः सुखदुःखयोः अनुभवकर्ता दृश्यते, यदा तु ताभ्यां पृथक्कृतः भवति, तदा शरीरस्य अनुभवः न भवति। यदा तु शरीराग्नेः शमः सम्पद्यते, शरीरं त्यक्त्वा नश्यति। तत्र आत्मा, मनसः सम्भूतः ब्रह्मा, सर्वेषां भूतानां सृष्टिकर्ता भवति। यः तस्मिन् शरीरे स्थितः, स कमलपत्रमिव बिन्दुरिव दृश्यते। तत्र तमः, रजः, सत्त्वं च—एते जीवस्य गुणाः ज्ञेयाः। एतेभ्यः परं, ये क्षेत्रविदः विदुः, सप्तलोकान् सञ्चालयितारं तं मूलं प्राहुः। जीवः शरीरात् पृथक्कृत्य गच्छति; शरीरस्य विघटनं दशार्धभागेषु सम्पद्यते। तं सूक्ष्मदर्शिभिः, तत्त्वदर्शिभिः, प्रज्ञया ज्ञायते। यः आत्मानं पुष्टिं प्राप्त्वा शुद्धिं च कृत्वा, स्वात्मानं स्वे आत्मनि पश्यति। शान्तात्मा, आत्मनि स्थितः, अनन्तं सुखं प्राप्नोति। एषा प्रजापतेः सृष्टिः, भूतस्वभावेन आत्मना च निश्चितं। आत्मनः तेजः, सूर्याग्निसमप्रभं, प्रकटितं भवति। स एव प्रभुः, स्वर्गस्य हेतोः, चरित्रं शौचं च स्थापयामास। यक्षाः, राक्षसाः, नागाः, पिशाचाः, मनुष्याः च एवम् एव। यदि चतुर्वर्णानां वर्णः वर्णेन विभज्यते, तर्हि सर्वेषु वर्णस्रवः सति, कुतः वर्णविभागः? एतेषु नानावर्णेषु, वर्णनिर्णयः कुतः? यदादौ ब्रह्मणा सृष्टं, तद्वर्णं कर्मणा प्राप्तम्। ये द्विजाः स्वधर्मं त्यक्त्वा हिंसायां रताः, ते क्षत्रियत्वं प्राप्तवन्तः। ये द्विजाः स्वधर्मं नाचरन्ति, ते वैश्यत्वं प्राप्तवन्तः। ये द्विजाः कृष्णाः, अशुचयः, ते शूद्रत्वं प्राप्तवन्तः। ब्राह्मणाः ये धर्मव्यवस्थायाम् एव स्थिताः, तेषां तपः न नश्यति। यच्च ब्रह्म आदौ सृष्टम्, तत् तत्त्ववित् जानाति। सा सृष्टिः मानसी धर्मव्यवस्थायां निष्ठिता इति कथ्यते। हे वदतां श्रेष्ठ, ब्राह्मणर्षे, वैश्यशूद्रयोः स्वरूपं कथय। यः वेदाध्ययनसम्पन्नः, ब्रह्मधर्मनिष्ठः, नित्यव्रती सत्यपरायणः—स ब्राह्मणः इति स्मृतः। यत्र तपः दृश्यते, स ब्राह्मणः इति स्मर्यते। यः दानरतो, न तु ग्राहकः, स क्षत्रियः इति कथ्यते। यः वेदाध्ययनसम्पन्नः, स वैश्यः इति निर्दिश्यते। यः वेदान् धर्मं च त्यक्त्वा वर्तते, स शूद्रः इति स्मृतः। शूद्रः शूद्रत्वं, ब्राह्मणः ब्राह्मणत्वं, केवलं जन्मना न प्राप्नोति। एषा शुद्धा विद्या मनीषिणां, तथा आत्मनिग्रहः अपि। क्रोधात् सम्पदं रक्षेत्, असूयया तपः रक्षेत्। अभिमानात् ज्ञानं रक्षेत्, अवमानात् च; प्रमादात् आत्मानं रक्षेत्। यः सर्वं त्यागेन समर्पयति, स एव त्यागी, स पण्डितः। स्वधनत्यागेन, इन्द्रियनिग्रहवान्, बन्धनात् मुक्तः भवति। मुनिः यः नित्यं तपसि रतः, आत्मनिग्रहवान्, मनोनिग्रहे च स्थितः—यदिन्द्रियैः गृह्यते, तत् एव वस्तुतः साक्षात् दृश्यते। निश्चयेन चिन्तयेत्, विश्वासः जातः चेत्, तदा चित्तं स्थिरं कुर्यात्। एवं, धर्मस्य, वर्णस्य, आत्मनः, तपसः, त्यागस्य च रहस्यं, मुनिभिः प्रतिपादितम्।