यथा अग्निः दारुषु दग्धेषु दृश्यते, तद्वत् एव तत्र स्थितिः। यदा तु दारुक्षयः भवति, तदा स आग्निः न दृश्यते। यस्य गमनं, मापनं, रूपं वा ज्ञातुं न शक्यते, तस्य केवलं विनाशः इति ज्ञायते, यथा दारुक्षये विश्रान्तः अग्निः न दृश्यते। एवं दारुक्षये अग्निः न दृश्यते, तथा देहत्यागे आत्मा आकाशवत् अवशिष्टः भवति। स एव अग्निः प्राणान् धारयति; तं आत्मानं एव अवगन्तव्यम्। यदा स देहाग्निः विनष्टः भवति, तदा देहः जडः भवति। एषा स्थिति सर्वेषां चराचराणां प्राणिनां सत्यम्। एतेषां त्रयाणां एकत्वात्, तेषां द्वैतं भूमौ स्थापितम्। ये निराकाराः तादृशाः, ये देहवन्तः तेषां रूपं अस्ति। तत्र आत्मनः लक्षणानि किम्? तद् वदस्व, हे निष्पाप! जीवेषु देहवन्तः आत्मा कः तादृशः? यदा देहः भिन्नः भवति, तदा आत्मा किञ्चित् न दृश्यते। मनोमये देहे दुःखः यदा भवति, तदा कः तं दुःखं अनुभवति? हे महर्षे! यदा मनः विक्षिप्तम्, तदा आत्मा निष्फलः भवति। मनः विक्षिप्ते, चक्षुः अपि पश्यन् न पश्यति। निद्रया आक्रान्तः स्मृति-प्रयत्नौ न वेत्ति। कः इच्छति, चिन्तयति, द्वेष्टि, वदति च? स एव गन्धं, रसं, शब्दं, स्पर्शं, रूपं, सूक्ष्मगुणांश्च अनुभवति। स एव सुख-दुःखं अनुभवति, किन्तु तद् वियुक्तः देहं न अनुभवति। यदा देहाग्निः शान्तः, तदा देहः त्यागेन विनश्यति। तत्र आत्मा, मनसोऽपि उत्पन्नः ब्रह्मा, सर्वेषु प्राणिषु लोकानां स्रष्टा भवति। यः तस्मिन देहे स्थितः, स कमलं पतितः बिन्दुवत् भवति। तमो, रजः, सत्त्वं—एते गुणाः जीवस्य ज्ञेयाः। एतत् परं, क्षेत्रविदः वदन्ति—यः सप्तलोकान् प्रवर्तयति, स एव मूलम्। जीवः देहात् पृथक् सन् गच्छति; देहस्य भगः दश-अर्धेन विनश्यति। स एव सूक्ष्मबुद्ध्या सत्यम् पश्यतां ज्ञायते। आहारं प्राप्य, आत्मानं शुद्ध्वा, आत्मानं आत्मनि पश्यति। शान्तात्मा, आत्मनि स्थितः, अनन्तं सुखं प्राप्नोति। एषा प्रजापतेः सृष्टिः, स्वभावेन आत्मना च निश्चितम्। आत्मतेजः प्रकटितम्, सूर्याग्निसमं दीप्तिमत्। स भगवान् स्वर्गाय आचारं शुद्धिं च स्थापयामास। यक्षाः, राक्षसाः, नागाः, पिशाचाः, मनुष्याः च एवं। यदि वर्णचतुष्टयस्य वर्णः वर्णेन विभज्यते, तर्हि सर्वेषु वर्णप्रवाहः सन्, वर्णः कथं पृथक्? एतेषु विविधवर्णेषु, वर्णनिश्चयः कुतः? यत् ब्रह्मणा आदौ सृष्टम्, तत् कर्मणा वर्णं प्राप्तम्। द्विजाः स्वधर्मं त्यक्त्वा हिंसायाम् आसक्ताः क्षत्रियत्वं प्राप्ताः। द्विजाः ये स्वधर्मं नाचरन्ति, त एव वैश्यत्वं प्राप्ताः।