यदा कदाचित् एषः द्वयः—शरीरं जीवश्च—क्लेशं प्राप्नुतः, तदा समष्टिः विनश्यति। किम् जीवः कदाचित् क्लम्यति? किम् शृणोति? किम् वदति? यः प्राणी दानं दत्वा मृत्युम् उपयाति, सा धेनुः कथं कञ्चन रक्षेत्? अत्रैव तस्याः लयः भवति, पुनःसंयोगः कथम्? यः अग्निना दग्धः, तस्य पुनरुत्थानं कथं स्यात्? यावत् जीवति, तावत् कर्म करोति; मृतः पुनरागमनं कथम्? मृताः विनश्यन्ति; बीजस्यापि बीजं नश्यति। त्वं सर्वज्ञः, तान् निवर्तय; अहं त्वां शरणं गतः अस्मि। हे मुनिश्रेष्ठ, सन्देहस्य निवारणाय पुनः वक्तुम् अर्हसि। जीवः अन्यं देहम् उपयाति, देहः तु विनश्यति। यथा अग्निः दारुषु दग्धेषु दृश्यते, तथा एव। यदा इन्धनस्य समाप्तिः, तदा सः अग्निः न दृश्यते। यस्य गतिर्मानरूपं वा न ज्ञायते, तस्य केवलं विनाशः मया ज्ञातः, यथा इन्धनविहीनस्य अग्नेः शमः। यदा इन्धनं क्षीणं, तदा अग्निः न दृश्यते; एवं देहस्य परित्यागे आत्मा आकाशवत् स्थितः। स एव अग्निः प्राणान् धारयति; स आत्मा विज्ञेयः। यदा सः देहाग्निः नश्यति, तदा देहः जडः भवति। एषः नियमः सर्वेषां चराचराणां समानः। एते त्रयः एकत्वेन स्थिताः, तेषां द्वैतं पृथिव्यां प्रतिष्ठितम्। ये निराकाराः, तान् तथा विद्धि; ये साकाराः, तेषां रूपम् अस्ति। कः आत्मनः तत्र लक्षणं? एतत् ब्रूहि, हे निष्पाप! जीवेषु देहस्थः आत्मा कः प्रकारः, ज्ञातुम् इच्छामि। यदा देहः भग्नः, तदा आत्मा न किञ्चन दृश्यते। यदा मानसिके देहे दुःखम्, तदा कः तदनुभवति? हे महर्षे, यदा मनः विक्षिप्तम्, तदा आत्मा अकर्मण्यः। मनः विक्षिप्ते, नेत्रे अपि पश्यति, न पश्यति। स्वप्नेन अभिभूते, न स्मृतिं न च प्रयत्नं जानाति। कः इच्छति? कः चिन्तयति? कः द्वेष्टि? कः भाषते? स एव गन्धान्, रसान्, शब्दान्, स्पर्शन्, रूपाणि, सूक्ष्मगुणांश्च पश्यति। इह सः सुखदुःखयोः अनुभवति; ताभ्यां वियुक्तः, देहं न पश्यति। यदा देहाग्निः शमं गच्छति, तदा देहत्यागेन देहः विनश्यति। तत्र आत्मा, मनसः जातः ब्रह्मा, सर्वेषां सृष्टिकर्ता भवति। यः तस्मिन् देहे स्थितः, सः पद्मपत्रे बिन्दुवत् ज्ञेयः। तमः, रजः, सत्त्वं—एतानि जीवस्य गुणाः। एतस्मात् परं, क्षेत्रविदः वदन्ति—यः सप्त लोकान् सञ्चालयति, स एव आदिः। जीवः शरीरात् पृथक् भूत्वा गच्छति; शरीरस्य दशार्धभागे लयः। तं केवलं सूक्ष्मबुद्ध्या, सत्यम् पश्यद्भिः विज्ञायते। यः आत्मनः पोषणं कृत्वा, शुद्धात्मा भवति, सः आत्मानम् आत्मनि पश्यति। प्रशान्तात्मा, आत्मनि स्थितः, अनन्तं सुखं प्राप्नोति।