ततः तद् रसायनं सङ्क्षिप्तं, स्निग्धं, शुष्कं, स्पष्टं च भवति। नेत्रैः प्रकाशः दृश्यते, वायुनाऽस्पर्शः अनुभूयते। तत्र तु रसज्ञानं विस्तरं वक्ष्यामि—श्रुणु मे वदतः। मधुरः, लवणः, तिक्तः, कषायः, आम्लः, कटुश्च—एते रसाः सन्ति। शब्दः, स्पर्शः, रूपं—एते त्रिविधा गुणाः प्रकाशस्य कथ्यन्ते। तत्र हि रूपाणि लघूनि, दीर्घाणि, स्थूलानि, चतुर्भुजानि, सूक्ष्माणि, गोलानि च सन्ति। कठोरः, स्निग्धः, श्लक्ष्णः, श्लैमः, मृदुः, रूक्षः च। एषु आकाशः केवलं शब्दगुणः उच्यते। षड्जः, ऋषभः, गान्धारः, मध्यमः, धैवतः, तस्यैव। सप्तगुणः शब्दः आकाशात् उत्पन्नः इति एव निरूपितः। मृदङ्गस्य, आनकस्य, शङ्खस्य, विद्युतः, रथस्य च। वायोः गुणः स्पर्शः, स्पर्शः च बहुविधः कथ्यते। तत्र रूक्षः, मृदुः, श्लक्ष्णः, लघुः, गुरुः च। एवं वायोः गुणः एकादशधा उच्यते। सः अनवरतगतिकः, नवधा वेगः, असमानमार्गः च। जलम्, अग्निः, वायुः च सदा देहिनां प्रवर्तन्ते। यथा शक्तिमान् पुरुषः पृथिवीतत्त्वं प्राप्त्वा कर्म करोति, तथा प्राणः शिरसि वा वाक्-अग्नौ स्थितः सदा विचरति। मनः, बुद्धिः, अहङ्कारः, तत्त्वानि, इन्द्रियाणि च—सर्वे समप्राणं अनुसृत्य स्वं स्वं मार्गं प्राप्नुवन्ति। अपानः अधो गच्छन् मूत्रं पुरीषं वहति। आत्मविद्यायुक्ताः तं उदानं इति विदुः। मानवदेहे तद् व्यानः इति उपदिश्यते। सः रसानां, दोषाणां वितरणं करोति। स्वस्थानसम्पन्नः अग्निः यथावत् पाचनं करोति। तस्मात् वीर्यं जायते, सर्वे च नाड्यः देहिनां। यः देहिनां अन्नं पचति, सः उष्मा अग्निः इति ज्ञेयः। सः उपरि गत्वा पुनः अग्निं उत्थापयति। शरीरस्य नाभिमूले सर्वे प्राणाः स्थिताः। नाड्यः दशप्राणाभिः प्रेरिताः अन्नसारं वहन्ति। स्थिराः धीराः श्रमं जित्वा आत्मानं शिरसि स्थापयन्ति। तत्र अग्निः सदा ज्वलति, यथा घटः चुल्यां स्थाप्यते। सः श्वसति, वदति, ततः आत्मा निष्फलः। अग्निः तद् भक्षयति, ततः आत्मा निष्फलः। केवलं वायुः तस्मात् निर्गच्छति, तस्य उष्मा विनश्यति। वायुः हस्तयोः गृहीतवत् द्रष्टव्यः, वायुगुणैः सह निर्गच्छन्। महोदधितः विमुक्तः, अन्यः जलपात्रः शेषः। शीघ्रं प्रविश्य, सः विनश्यति, यथा तत् विनश्यति। चत्वारः तेषु यदि कश्चित् नास्ति, न संशयः। अग्निः इन्धनाभावात् विनश्यति, अन्नाभावात् विनश्यति।