जलस्य तलेन विहत्य वायुः उच्चैः शब्दं कुर्वन् उदगात्। आकाशप्रदेशं सम्प्राप्तः सः शान्तिं न प्राप्तवान्। तत्र तमः उत्पन्नम्, ऊर्ध्वं समुत्थितम्, सर्वथा प्रकाशरहितम्। अग्नेः वायोः च संस्पर्शात् स्थैर्यं समुत्पद्यते। संहतिम् प्राप्त्वा, तत् पृथिवीत्वं धारयति। पृथिवी तस्याः सर्वं उत्पन्नं ज्ञेयम्। एते लोकाः महाभूतैः आवृताः इति कथ्यन्ते। तेषु ततः भूत्वं कथं जायते इति पृच्छ्यते। तस्मात् 'महाभूत' इत्येव तेषु नाम प्रयुज्यते। अत्र पृथिवी संहतिः; शरीरम् पञ्चभूतमयम्। श्रोत्रं, घ्राणं, रसना, त्वक्, चक्षुः इति इन्द्रियाणि ज्ञातानि। स्थावराणां शरीरमध्ये पञ्चभूतानि न दृश्यन्ते। वृक्षेषु अपि शरीरमध्ये पञ्चभूतानि न दृश्यन्ते। ते स्पर्शं न अनुभवन्ति; तस्मात् पञ्चभूतानि कथं स्युः? आकाशस्य अनन्तत्वात्, वृक्षेषु स्थूलं आकाशभूतं नास्ति। तथापि तेषु पुष्पफलप्रदर्शनं नित्यं दृश्यते। ते अपि शुष्यन्ति, विनश्यन्ति; अतः स्पर्शः तत्र अस्ति। शब्दः श्रोत्रेण गृह्यते; अतः वृक्षाः शृण्वन्ति। अदृष्टमार्गः नास्ति; अतः वृक्षाः पश्यन्ति। ते स्वस्थाः, पुष्पाणि धारयन्ति; अतः वृक्षाः घ्राणं कुर्वन्ति। अहं वृक्षेषु जीवितं पश्यामि; चेतनायाः अभावः नास्ति। आहारपरिणामेन, तत्र स्नेहः वर्धनं च जायते। पृथक्-पृथक् विभागेन, शरीरस्य प्रवृत्तिः भवति। एवं, अत्र शरीरसंहति पृथिवीमया। अग्निः जातं जनयति; पञ्चाग्निमयः देहधारी जीवः। आकाशात्, पञ्चभूतानि जीवशरीरेषु उत्पद्यन्ति। एवं, जलम् पञ्चधा नित्यं जीवशरीरेषु अस्ति। प्राणेन जीवः पोष्यते, व्यानेन अपि तद् ध्रियते। एवं, पञ्चवायवः देहधारिणं संवृण्वन्ति। अधुना तस्य गन्धस्य गुणान् विस्तरेण कथयामि। सः ग्राह्यः, सघनः, स्निग्धः, शुष्कः, शुद्धः च। प्रकाशः चक्षुषा दृश्यते, स्पर्शः वायुणा अनुभूयते। रसज्ञानं अधुना व्याख्यास्यामि; शृणु मे वचः। मधुरः, लवणः, तिक्तः, कषायः, आम्लः, कटुः—एते रसाः। शब्दः, स्पर्शः, रूपम्—एते त्रिगुणाः प्रकाशस्य। ह्रस्वः, दीर्घः, स्थूलः, चतुःकर्णः, सूक्ष्मः, गोलः। कठः, चिप्पलः, श्लक्ष्णः, श्लायः, मृदु, काठिन्यः। तेषु आकाशस्य एकः गुणः—शब्दः इति कथ्यते। षड्जः, ऋषभः, गान्धारः, मध्यमः, धैवतः, तथा। एष सप्तगुणः, आकाशात् उत्पन्नः, इति घोषितम्।