एते खलु आकाशवत् सन्ति, सत्यम् एव छेदनेन विभक्ताः। यथा त्रीषु लोकेषु समुद्रे च प्रमाणं स्थाप्यते, तथा सिद्धदेवगत्यः सीमिताः भवन्ति। महात्मनः नामस्वभावानुसारं तत् प्रवर्तते। यदि अन्यः समजातीयः अस्ति, तस्यापि तद् ज्ञातुं कः शक्तः? धर्ममूर्तिः ब्रह्मा सर्वप्रथमः, सर्वोत्तमः प्रजापतिः। त्वं ब्रह्माणं पुरातनं कथयसि, अहं तत्र सन्देहं अनुभवानि। तस्य आसनार्थं पृथिवी पद्माख्या अभवत्। तस्य मध्यभागे स्थित्वा स ब्रह्मा लोकान् सृजति; स एव विश्वस्य स्रष्टा। ब्रह्मा मेरुमध्ये स्थितः, तस्य बहिः, द्विजश्रेष्ठ। प्राणिनां रक्षणार्थं प्रथमं जलं सृजितम्। तेन सर्वप्राणिनां प्राणशक्तयः वर्धन्ते, प्राणीवृद्धिः च भवति। तत् सर्वं वरुणस्य सम्पत्तिः विज्ञेयम्; जलानि पुनः शान्तानि अभवन्। कथं पृथिवी सृजिता? एष विषयः मम महान् सन्देहः। लोकसम्भवस्य प्रश्नः महात्मानां मध्ये उत्पन्नः। द्विजाः अन्नं त्यक्त्वा, परस्परं स्पर्धन्तः, शतं दिव्यवर्षाणि तितिक्षुः। तत्र दिव्या सरस्वती दिवः पतित्वा प्रकटिता। तदा इव चन्द्रसूर्यवायवः लुप्ताः, सर्वं सुप्तमिव अभवत्। जलदब्धस्य दबेन वायुः उत्पन्नः। स वायुः आकाशं पूरयन् शब्दं उत्पादितवान्। स जलस्य उपरिभागं विदार्य, उच्चैः निनादं कृत्वा, ऊर्ध्वं गतः। आकाशप्रदेशं गत्वा, शान्तिं न प्राप्तवान्। तत्र तमः उत्पन्नं, ऊर्ध्वं गतं, सर्वथा प्रकाशरहितम्। अग्निवायुसंयोगात् स्थैर्यं जायते। संघटनं प्राप्त्वा, पृथिवीत्वं धारयति। पृथिवी तस्याः सर्वस्य उत्पत्तिस्थानं विज्ञेयम्। एते लोकाः महाभूतैः आवृताः। तेषु तदनन्तरं भूतत्वस्वभावः कथं जायते? अतः तेषु 'महाभूत' इति नाम प्रयुज्यते। अत्र पृथिवी संघटनम्; शरीरं पञ्चभूतमयम्। श्रवणं, घ्राणं, रसनं, स्पर्शनं, दृष्टिः—इति पञ्चेन्द्रियाणि प्रसिद्धानि। स्थावराणां शरीरमध्ये पञ्चभूतानि न दृश्यन्ते। वृक्षेषु अपि पञ्चभूतानि शरीरमध्ये न सन्ति। ते स्पर्शनं न अनुभवन्ति; कथं तत्र पञ्चभूतानि सन्ति? आकाशस्य अपरिमेयत्वात्, वृक्षेषु स्थूलाकारः आकाशभूतं नास्ति। तथापि तेषु पुष्पफलप्रदर्शनं सदा दृश्यते। ते अपि शुष्कत्वं क्षयं च यान्ति; अतः स्पर्शनं तत्र अस्ति। शब्दः श्रवणेन गृह्यते; अतः वृक्षाः शृण्वन्ति। अदृश्यपथः नास्ति; अतः वृक्षाः पश्यन्ति। ते स्वस्थाः पुष्पाणि धारयन्ति; अतः वृक्षाः घ्राणं कुर्वन्ति।