सः भगवाञ् श्रीविष्णुरेव अनन्तनाम्ना प्रसिद्धः। तस्मादेव विश्वं समुत्पन्नमिति यद्येतत् त्वया मम पृष्टं तर्हि तत्त्वतः शृणु। अन्यः कः उपायः? संशयं तव सम्यगपनीयताम्। तत् रमणीयं धाम, बहुभिः आधारैः पूर्णं, त्वया न प्राप्यते। तत्र देवाः स्वयमेव सूर्यसमप्रभा अग्निवद् दीप्तिमन्तः विराजन्ते। एतस्य प्राप्तेः कठिनत्वात्, अनन्तत्वाच्च, हे मानद, तत्त्वमेतद् वद। एष आकाशः निरुद्धः, देवैरपि न मीयते, अतीव महदिति। तमसोऽन्ते जलमित्याहुः, जलस्य चान्ते पुनरग्निः। अग्नेः परतः पुनराकाशः, आकाशस्य चान्ते पुनरपि जलम्। अग्निवातजलसम्भूतं तत्त्वं देवैरपि दुष्प्रापम्। एतानि आकाशवत्, सत्यस्य विवेचनेन विभागः क्रियते। यथा त्रिषु लोकेषु समुद्रे च प्रमाणं निश्चितम्। यदा सिद्धदेवानां गमनं सीमितं भवति। तदनुसारं महात्मनः नामरूपेणैव। अन्यः कः तद् वेदितुम् अर्हति, यदि सादृशः अन्योऽपि स्यात्? ब्रह्मा धर्मस्वरूपः, स एव श्रेष्ठः, परमः प्रजापतिः। त्वं ब्रह्माणं पुरातनं वक्तुमिच्छसि; अहं तु अत्र सन्देहे स्थितः। तस्यासनाय पृथिवी पद्मत्वेन कथ्यते। तस्य मध्ये स्थित्वा, स लोकान् सृजति; स एव जगत्कर्ता। ब्रह्मा मेरुमध्ये स्थितः; तस्यान्यतः, द्विजश्रेष्ठ, प्राणिनां रक्षायै प्रथमं जलं सृष्टम्। येन सर्वभूतानां प्राणाः वर्धन्ते, येन च सृष्टयोऽपि विकसन्ति। तत्सर्वं वरुणस्यैव, जलानि पुनः शमं ययुः। पृथिवी कथं सृष्टा? अत्र मम महद् संशयः। लोकसृष्टेः प्रश्नः महात्मसु जातः। द्विजाः, अन्नं त्यक्त्वा, परस्परं स्पर्धन्तः, शतं दिव्यानि वर्षाणि तस्थुः। तत्र दिव्या सरस्वती आकाशात् समुपेत्य प्रादुरभूत्। तदा चन्द्रसूर्यवायवः नष्टा इव, सर्वं सुप्तं इवाभूत्। जलस्य अभिघातात् वायुः उत्पन्नः। स सर्वं व्योम व्याप्य, शब्दं जनयामास। स वायुः जलस्य उपरि भित्तिं भित्त्वा, महता शब्देनोन्नतं गतः। आकाशप्रदेशं प्राप्त्वा, न विश्रान्तिम् अविन्दत्। तदा तमः प्रववृते, ऊर्ध्वं समुत्थाय, सर्वथा तेजोहीनम्। अग्निवाय्वोः संयोगात् स्थूलत्वं जातम्। संघातं प्राप्त्वा, सा पृथिवीभावमुपगता। या पृथिवी, तस्मात् सर्वं निष्पद्यते, सा विज्ञेया। एते लोकाः महाभूतैः संवृताः। तेषां ततः पञ्चत्वं कथं जातमिति? अतः तेषां ‘महाभूत’शब्दः प्रयोगे भवति। अत्र पृथिवी संघातः; शरीरं पञ्चभूतात्मकम्।