भारद्वाजः संशयमेकं पृष्टवान्, तदा भगवान् तस्य प्रश्नस्य समाधानं कर्तुं आरभ्य कथयति। यत् पूर्वं मनसः सृष्टं प्रसिद्धं महर्षिषु, तत् अव्यक्तं, नित्यं, अक्षरं, अव्ययं च उच्यते। स देवः आदौ तं महान्तं नाम्ना ज्ञातं सृजति। आकाशात् जलम् उत्पन्नम्, जलात् अग्निः च वायुः च प्रादुर्भूतम्। ततः स्वयम्भूः दिव्यं तेजोमयम् पद्मं सृजति। स अहंकारः, सर्वभूतानां स्रोतः आत्मा च उच्यते। तस्य अस्थीनि पर्वताः, मज्जा पृथिव्याः क्षारः च लेख्यं च। तस्य श्वासः वायुः, ऊर्जा अग्निः, नाड्यः नद्यः। तस्य शिरः आकाशः, पादौ पृथिवी, भुजौ दिशः। स एव भगवान् विष्णुः अनन्तः प्रसिद्धः। तस्मात् जगत् समुत्पन्नम्—यदि त्वं इदं मम पृष्टवान्। अन्यः उपायः कः? सत्यमेव संशयं तव निवारय। यः रम्यः प्रदेशः, बहुसंस्थानयुक्तः, तं त्वं प्राप्तुं न शक्नोषि। तत्र देवाः सूर्यसदृशाः, अग्नितेजसा दीप्तिमन्तः प्रकाशन्ति। तस्य कठिनत्वात् अनन्तत्वाच्, कथय मे, सम्मानदायक। इदं आकाशं निगृहीतम्, देवैरपि अपरिमेयम्। जलं तमसः अन्ते इति कथ्यते, जलस्य अन्ते अग्निः। तस्य परं पुनः आकाशः, आकाशस्य अन्ते पुनः जलम्। अग्नितः वायु, जलात्, देवाः अपि तस्य गहनं ज्ञातुं कठिनम्। एतानि आकाशवत्, सत्यस्य विभागेन विभक्तानि। यथा त्रिलोक्यां समुद्रे च मापनं निश्चितम्। सिद्धदेवानां गमनं यदा सीमितम्। महात्मनः नामरूपानुसारं। अन्यः कः तद् ज्ञातुं समर्थः? यदि अन्यः समः अपि अस्ति। ब्रह्मा धर्मस्वरूपः, प्रधानः परमः प्रजापतिः। ब्रह्माणं पुरातनं त्वं कथयसि; अहं तत्र संशयितः अस्मि। तस्य आसनाय पृथिवी पद्ममिति कथ्यते। मध्यभागे स्थितः, लोकान् सृजति; स एव विश्वसृजः। ब्रह्मा मेरुमध्ये स्थितः; तस्य बहिः, द्विजश्रेष्ठ। भूतानां रक्षणाय आदौ जलं सृजितम्। येन सर्वभूतानां प्राणाः वर्धन्ते, येन प्राणिनः अभिवृद्धिम् उपयान्ति। तत् सर्वं वरुणस्य इति ज्ञेयम्; जलानि पुनः शान्तानि अभवन्। पृथिवी कथं सृष्टा इति मम महत् संशयः। लोकसृष्टेः प्रश्नः महात्मनां मध्ये उत्पन्नः। द्विजाः, अन्नं त्यक्त्वा, परस्परं स्पर्धयन्तः, शतं दिव्यवर्षाणि तितिक्षां कृतवन्तः। तत्र दिव्या सरस्वती आकाशात् अवतीर्य प्रादुर्भूता। इव चन्द्रसूर्यवायवः नष्टाः, सर्वं सुप्तमिव अभवत्। जलस्य दब्धात् वायु उत्पन्नः। तेन आकाशं व्याप्य, वायुः शब्दं उत्पादितवान्।