कलियुगे नूनं नूनं नान्यः पन्थाः अस्ति। तस्मिन्नेव काले परमानन्दमवाप्य सः पुनः इदं वचनं प्रोवाच। परमं सनातनं ब्रह्म, यः लोकस्य प्रकाशः, स प्रकाशितः। यः पद्मनयनं स्मरति, स सर्वपापानि नाशयति। यत् त्वया उक्तं, अहं गृह्णामि; किन्तु दृष्टान्तं विना कथं अहं अवगच्छेयम्? कथय तर्हि, पतन्तः मनः कथं स्थिरत्वं प्राप्नुयात् इति। एवं पृष्टे, सनकः परं नारायणं स्मरन् प्रत्युवाच। स वेदान्तशास्त्रेषु निपुणः, त्वां प्रतिनिवर्तयितुं शक्नोति; स च महात्मसु वन्दनीयतमः। तदा सनन्दनः मोक्षधर्मान् विषये पृच्छितुम् आरब्धवान्। प्रलये कुतः गच्छति? एतत् मे वद सनन्दन। पृथिव्यग्निवायुभिः कः इदं जगत् सृष्टवान्? तेषां शुद्ध्यशुद्धी कथं निर्णीयते? धर्माधर्मयोः नियमः कथं स्थाप्यते? अस्मात् लोकात् तस्मिन् लोके यावत्, सर्वं मे व्याख्याहि। एवं भगवता भृगुणा उक्तं शास्त्रं भरद्वाजः पप्रच्छ। भरद्वाजः उपविष्टं भृगुम् ऋषिं पप्रच्छ—हे मानद, संसारेण मोक्षः कथं जायते? ते सदा स्वामिदासभावेन व्यवहरन्ति। स लोकानां मोदः, निर्गुणः निरञ्जनः च। कालशक्त्यभ्यां दुरवगाह्यं तद् परमात्मानं कथं ज्ञेयम्? व्यष्ट्यतीतः जीवः कथं ब्रह्मणि ऐक्यं प्राप्नोति? एवं संशयेन पृष्टे भरद्वाजेन, भगवान् प्रत्युवाच। यत् पूर्वं मनसः जातं, महर्षिषु प्रसिद्धं, तदव्यक्तं नित्यमक्षरं च व्याख्यातम्। स देवः आदौ महान्तं नाम्ना विख्यातं सृष्टवान्। आकाशात् आपः, आपः अग्निवायूः च अभवन्। ततः स्वयंभूः दिव्यम् उज्ज्वलम् पद्मं सृष्टवान्। स अहंकारः, सर्वभूतानां मूलं आत्मा च। तस्य पर्वतानि अस्थीनि; पृथिव्याः पांसुः तस्य मज्जा, मस्य च लेखनी। तस्य श्वासः वायुः; शक्तिः अग्निः; नद्यः तस्य नाड्यः। तस्य शीर्षम् आकाशः; पादौ पृथिवी; बाहवः दिशः। स एव भगवान् विष्णुः अनन्तः इति प्रसिद्धः। तस्मात् जगत् अभवत्—यदि त्वं एतत् मां पृष्टवान्। किमन्यत् प्रमाणं अस्ति? संशयं सत्यम् उपशमय। तद् रमणीयं स्थानं, बहुभिः आधारैः युक्तम्, त्वया न प्राप्यते। तत्र देवाः स्वयम् सूर्यसमप्रभाः दीप्तिमन्तः तेजसा स्फूर्ताः। तस्य दुष्करत्वात् अनन्तत्वाच्च, हे मानद, मे कथय। एष आकाशः निगृहीतः, देवैरपि असीमः। तमसोऽन्ते आपः, आपां अन्ते अग्निः इति विदुः। तस्मात् परं पुनराकाशः, आकाशस्य अन्ते पुनरापः। अग्निवाय्वापः तु, तेषां देवाः अपि दुर्विज्ञेयम् इति।